Το σύμπαν και η μεταβολική ΣΚΠ

Ο άνθρωπος έχει τη μοναδική ικανότητα να πλάθει ιστορίες. Ικανότητα που κανένα άλλο ον (ακόμα) δεν έχει αποκτήσει. Κάποιες από αυτές τις ιστορίες είναι μυθοπλασίες, κάποιες είναι αληθινές. Δηλαδή όχι ακριβώς αληθινές, αφού ακόμα και η έννοια της αλήθειας είναι πολλές φορές υποκειμενική. Ο καθένας επιλέγει τη δική του αλήθεια. Ωστόσο υπάρχει ένα φαινόμενο στο οποίο κάθε θεωρία, κάθε αυθεντία και κάθε αλήθεια είναι υποχρεωμένα να υποκλιθούν. Και αυτό το φαινόμενο είναι η πραγματικότητα, η οποία αδιαφορεί πλήρως για τις ιστορίες που φτιάχνουν κάποιοι πίθηκοι που κατοικούν σε έναν αδιάφορο πλανήτη, ενός αδιάφορου άστρου από τα δισεκατομμύρια που βρίσκονται σε έναν αδιάφορο γαλαξία από τα τρισεκατομμύρια που (νομίζουμε ότι) υπάρχουν σε ένα ακόμα πιο αδιάφορο σύμπαν. Το οποίο όχι, δεν θα συνωμοτήσει αν κάποιο πιθηκάκι θέλει κάτι πάρα πολύ.

Κάποιες από αυτές τις ιστορίες όμως είναι κρίσιμες για την, από συμπαντικής άποψης, αδιάφορη ζωή μας. Άλλες καθορίζουν τη συμπεριφορά μας (ηθική, ανθρώπινα δικαιώματα, χρήμα, πολιτικές θεωρίες κλπ) ενώ άλλες προσπαθούν να περιγράψουν την πραγματικότητα, όσο το DNA μάς επιτρέπει να το κάνουμε αυτό. Γιατί κακά τα ψέματα, όσο καλή πρόθεση και να έχει, ένας μπονόμπο δεν μπορεί να μιλήσει για το πυθαγώρειο θεώρημα. Στην πραγματικότητα δεν μπορεί να μιλήσει γενικότερα για οτιδήποτε άλλο. Ούτε θα μπορέσει να λύσει διαφορική εξίσωση, έστω 1ης τάξης, 1ου βαθμού.

Η επιστήμη είναι μία μέθοδος την οποία χρησιμοποιούμε ως είδος για να μιλήσουμε για την πραγματικότητα. Να φτιάξουμε ιστορίες οι οποίες να περιγράφουν τα γεγονότα που συμβαίνουν στην πραγματικότητα στην οποία ζούμε. Η οποία δεν είναι υποχρεωμένη να υπακούσει στις αφηγήσεις μας. Κάθε άλλο! Όσο περισσότερο την αναζητούμε, τόσο της αρέσει να κρύβεται! Σε βαθμό που πολλές φορές να είμαστε ανίκανοι να ξεχωρίσουμε τι από αυτά που λέμε είναι αλήθεια και τι μύθος. Αν προσθέσουμε στο σκεπτικό αυτό και το γεγονός ότι είναι πολύ πιο εύκολο να πλάσει κανείς έναν ακόμα μύθο αντί να κοπιάσει να μελετήσει τη συμπεριφορά της πραγματικότητας -που της αρέσει να κρύβεται- μαζί και τις ατέλειες που έχει ο τρόπος σκέψης μας, τότε καταλαβαίνουμε γιατί βρισκόμαστε στην άγνοια που βρισκόμαστε. Δεν έχει να κάνει τόσο με εμάς, όσο με τον τρόπο που πλάθουμε τις ιστορίες μας. Και για αυτόν ακριβώς το λόγο πρέπει να παραμένουμε ανοιχτοί και να θυμόμαστε πως η πραγματικότητα έχει το επάνω χέρι σε αυτό το σύμπαν. Θα συμπεριφερθεί όπως θέλει αυτή και όσο κατανοούμε το πώς θα το κάνει, τόσο μπορούμε να την εκμεταλλευτούμε προς όφελός μας.

"Τι σχέση έχουν όλα αυτά με ένα blog ρε φίλε; Αποφάσισες να γράψεις μετά από τόσα χρόνια για να μας πρήξεις με τα φιλοσοφικά σου απωθημένα και να μας το παίξεις κάποιος;;;" Εντάξει, δίκιο έχετε. Εκτός από το τελευταίο. Φαντάζομαι να καταλάβαμε όλοι ότι κανείς δεν μπορεί να "το παίξει κάποιος" σε αυτό το σύμπαν γιατί κανείς δεν είναι "κάποιος". Ούτε καν οι μεγαλύτερες αυθεντίες. Για αυτό άλλωστε έγραψα τα παραπάνω. Γιατί κουράστηκα να βομβαρδίζομαι ένθεν κακείθεν από ιστοριούλες μεγάλης αλήθειας που κρύβουν το μυστικό και την αλήθεια της ζωής και βαρέθηκα ταυτόχρονα να απολογούμαι κάθε φορά που λέω ότι αυτά τα πράγματα είναι αυτό που είναι: ανοησίες.

Η καλή η ψυχολογία. Τα όλα που θα πάνε καλά. Η δύναμη του εγκεφάλου. Οι αέρο οι ψεκασμοί. Ο Μπόλεκ και ο Λόλεκ. Το πανίσχυρο το ΒΙΜ. Όλα αυτά ακούγονται σαν περιεχόμενα από καζαμία, λίγο δακρύβρεχτο μυθιστόρημα και τουρκικό serial χρεωκοπημένων καναλιών. Ιστορίες είναι και αυτές. Αλλά πριν κάποιος απαιτήσει οι υπόλοιποι να πειστούν, πρέπει πρώτα να πείσει την πραγματικότητα να τις υιοθετήσει. Χο χο! Εδώ σας θέλω! Για αυτό, πριν αρχίσουμε να πετάμε πέτρες σε όποιον τα λεγόμενά του δεν μας αρέσουν, ας χρησιμοποιήσουμε τη λογική και την παρατήρηση.

Το 2008 ο P. Zamboni ανακάλυψε ένα φαινόμενο της πραγματικότητας, το CCSVI. Βασιζόμενος σε ιστορίες που είχαν πλάσει για αυτήν συνάδελφοι του που έζησαν και ερεύνησαν πριν από αυτόν. Ο T. Putnam είχε παρατηρήσει ότι αν εμποδιστεί η ροή στις φλέβες του τραχήλου σκύλων, αυτοί αναπτύσσουν φλεγμονές στο ΚΝΣ τους. Ο R. Swank είχε παρατηρήσει ότι το αίμα από τις καρωτίδες ΑμΣΚΠ καθυστερεί πάρα πολύ να διατρέξει τον εγκέφαλο σε σχέση με τους υγιείς. Οι ερευνητές της Fonar μελετώντας έναν "κάθετο" μαγνητικό τομογράφο παρατήρησαν ότι η κυκλοφορία του ΕΝΥ σε ΑμΣΚΠ ήταν ανώμαλη. Και πολλοί άλλοι αφηγήθηκαν ιστορίες βασισμένες στην παρατήρηση της συμπεριφοράς της πραγματικότητας που αντιβαίνουν στην κυρίαρχη ιστορία για τη ΣΚΠ.

Ακόμα όμως παραμένουν πολλά ερωτηματικά. Και επειδή στην πραγματικότητα αρέσει να κρύβεται, κάθε φορά που αποκαλύπτεται κάτι διαπιστώνουμε ότι αυτά που παραμένουν θαμμένα είναι ακόμα περισσότερα από όσα αρχικά νομίζαμε. Ακόμα δεν ξέρουμε για ποιό λόγο δημιουργούνται οι φλεγμονές στο ΚΝΣ. Αυτοανοσία χωρίς αυτοαντιγόνο; Μήπως το ινωδογόνο; Και πώς βρέθηκε εκεί; Μήπως ο σίδηρος; Έστω, αλλά πώς και γιατί; Φταίει το CCSVI; Μπορεί αλλά με ποιον τρόπο; Και εντάξει, θα πει κάποιος, οι φλεγμονές προκαλούν τις βλάβες. Σοβαρά; Μα η προοδευτική ΣΚΠ χαρακτηρίζεται από βλάβες χωρίς ίχνος φλεγμονής και συνάμα μείωση της αξονικής πυκνότητας! Δεν ανταποκρίνεται στην κορτιζόνη, δεν ανταποκρίνεται στην ανοσοκαταστολή, δεν επηρρεάζεται ιδιαίτερα από την αποκατάσταση της ροής. Αδιέξοδο. Ή όχι; Στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Ποτέ δε συμβαίνουν αυτά που δεν γίνεται να συμβούν και πάντα συμβαίνουν μόνο αυτά που γίνεται να συμβούν. Δεν τα καταλαβαίνουμε γιατί λείπουν κάποια κομμάτια από την αφήγησή μας για τη συμπεριφορά της νόσου.

Το 2009 ο G. R. Campbell παρατήρησε ότι το μιτοχονδριακό DNA των ιστών του ΚΝΣ ΑμΣΚΠ είχε πολλά διαγεγραμμένα τμήματα, αντίθετα με το αντίστοιχο από υγιείς. Με άλλα λόγια, στους ασθενείς αλλά όχι στους υγιείς ήταν εκφυλισμένο, κάτι το οποίο είναι χαρακτηριστικό του γήρατος. Αλλά γιατί; Αυτό δεν το γνωρίζουμε ακόμα. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η ίδια ερευνητική ομάδα ανέλυσε και το αντίστοιχο μιτοχονδριακό DNA μυϊκών ιστών ΑμΣΚΠ, το οποίο το βρήκε να έχει παρεμφερές πλήθος διαγραφών σε σχέση με αυτό από υγιείς ανθρώπους. Δηλαδή τα μιτοχόνδρια των μυϊκών κυττάρων ασθενών και υγιών ήταν σε παρόμοιο βαθμό εκφυλισμένα χωρίς ιδιαίτερες διαφορές. Ο μυϊκός ιστός έχει τη σημασία του: μυϊκό και νευρικό σύστημα προέρχονται από τα ίδια εμβρυϊκά κύτταρα. Δηλαδή είναι άμεσοι "συγγενείς". Για την ακρίβεια η ύπαρξη πρόδρομου μυϊκού συστήματος στο έμβρυο είναι που πυροδοτεί τη δημιουργία του νευρικού. Που σημαίνει ότι πιθανότατα οι αλλοιώσεις αυτές είναι επίκτητες. Αν δεν ήταν, θα έπρεπε και στο μυϊκό ιστό να επικρατεί παρόμοια εικόνα.

Όπως πάντα, τα ερωτήματα που εγείρονται είναι περισσότερα από αυτά που απαντήθηκαν: Γιατί αλλοιώθηκε το μιτοχονδριακό DNA; Έχει αυτό κάποια επίπτωση στην αναπνευστική αλυσίδα των κυττάρων, στην παραγωγή ενέργειας και εν τέλει στην εξέλιξη της νόσου; Σε πόσο διάστημα συνέβη αυτό; Προχωρά με τα χρόνια ή συνέβη άπαξ και έκτοτε παρέμεινε σταθερό; Η όλη κατάσταση με τα εγειρόμενα ερωτήματα που δημιουργεί η κάθε απάντηση θυμίζει το ανέκδοτο με το αεροπλάνο: Μονοθέσιο αεροσκάφος κατέπεσε σε νεκροταφείο. Οι αρχές έχουν ήδη ανασύρει 2000 πτώματα ενώ υπάρχουν φήμες ότι οι νεκροί θα ξεπεράσουν τους 10000...

Όλα αυτά τα έγραψα γιατί αισθάνομαι δικαίωση και χαρά. Δικαίωση γιατί νίκησε ο ορθολογισμός και όχι οι προσευχές και οι άλλες εύκολες φυγόπονες αφηγήσεις για τσάκρα, ψυχολογίες και πράσινα άλογα που πράττουν άλογα. Χαρά γιατί για πρώτη φορά στην ιστορία φάρμακο κατάφερε να αναστρέψει κάποια συμπτώματα σε άτομα με προοδευτική ΣΚΠ. Αναφέρομαι στο MD 1003 της MedDay, το οποίο είναι η ταπεινή βιταμίνη Β7 ή βιταμίνη Η ή βιοτίνη σε υψηλές δόσεις. Πολύ υψηλές δόσεις. Η οποία επιδρά σε διάφορες αντιδράσεις του κυτταρικού μεταβολισμού και της παραγωγής ενέργειας. Η χαρά δεν είναι τόσο για το MD 1003, που ειρήσθω εν παρόδω είναι το πρώτο φάρμακο για τη ΣΚΠ και όχι τις τελίτσες, όσο για το γεγονός ότι κάποια μυαλά αποφάσισαν να αλλάξουν την αφήγηση για τη ΣΚΠ και να τη δουν ως αυτό που πιθανότατα είναι: ένα μεταβολικό πρόβλημα που ίσως προέρχεται από χρόνια λανθάνουσα υποξία. Ίσως. Θα χρειαστεί να περιμένουμε να το δούμε στη πράξη, μαζί με τα νέα ερωτήματα που θα προκύψουν. Τα αποτελέσματα που δημοσιεύτηκαν πριν μερικές ημέρες είναι τουλάχιστον αποστομωτικά. Ακόμα και αν αποτύχει παταγωδώς σαν φάρμακο, άνοιξε (επιτέλους!!!) την πόρτα για την αφήγηση της  "μεταβολικής ΣΚΠ". Νενικήκαμεν λογικώς σκεπτόμενοι, σκεπτικοί και απανταχού σκεπτικιστές συνάνθρωποι! Είμαστε πιο κοντά από ποτέ σε ένα μέλλον με λιγότερη αναπηρία και περισσότερη λογική, την οποία η τελευταία θα προσπαθήσει να αποτρέψει! Λογική - Παραλογισμός σημειώσατε 1!

Σίδηρος και νευροεκφυλισμός στην MS.

Iron and Neurodegeneration in the Multiple Sclerosis Brain

(thanks, aliki)

Επιβεβαίωση πως ο σίδηρος, στις ενεργές εστίες, ενισχύει την απομυελίνωση και τον νευροεκφυλισμό.

Ξεκινάμε απαισιόδοξα, αλλά η εργασία έγινε σε 33 εγκεφάλους ασθενών που πέθαναν, οι 7 από οξεία σκλήρυνση μέσα σε δώδεκα μήνες από τη διάγνωση, 3 με υποτροπιάζουσα σκλήρυνση που υπέκυψαν κατά τη διάρκεια υποτροπής, και οι υπόλοιποι ανήκαν σε διαφορετικές κατηγορίες, μάλιστα ένας είχε την καλοήθη μορφή - ο θεός να την κάνει τέτοια.

Ο περισσότερος σίδηρος σε κάθε φυσιολογικό εγκέφαλο αποθηκεύεται στα ολιγοδενδροκύτταρα και στη μυελίνη.  Όταν απελευθερώνεται, όμως, προκαλεί οξειδωτικές βλάβες.  Στη λευκή ουσία του εγκεφάλου των υγιών, ο σίδηρος αυξάνει φυσιολογικά με το γήρας.

Στην παρούσα μελέτη ο σίδηρος δεν ανιχνεύεται στη λευκή ουσία των ασθενών με χρόνια προοδευτική σκλήρυνση - μείωση που μπορεί να οφείλεται είτε στην απώλεια μυελίνης, είτε στην μείωση της αιμογλοβίνης στα αγγεία του εγκεφάλου - πρωτείνης των ερυθρών κυττάρων που φέρει σίδηρο και μεταφέρει οξυγόνο στα όργανα του σώματος.

'Οσο τα ολιγοδενδροκύτταρα και η μυελίνη των ασθενών με σκλήρυνση καταστρέφονται στις ενεργές εστίες της σκλήρυνσης, τόσο απελευθερώνεται σίδηρος που προστίθεται στον σίδηρο που προέρχεται από τη ρήξη του αιματεγκεφαλικού φραγμού.  Δεδομένου πως ο σίδηρος, ταυτόχρονα, είναι απαραίτητο δομικό υλικό της μυελίνης στον εγκέφαλο, οι συγγραφείς καταλήγουν στο (μη) συμπέρασμα, ότι

Εντούτοις, ο σίδηρος είναι επίσης απαραίτητος για την κυτταρική λειτουργία και ομοιόσταση στο ΚΝΣ. Πρόσφατα, σίδηρος1 που περιέχει φερριτίνη έχει αποδειχθεί χρήσιμος για την προώθηση της ολιγοδενδρογένεσης και τη διαφοροποίηση ολιγοδενδροκυττάρων από πρόδρομα κύτταρα όταν εγχέεται στο νωτιαίο μυελό αρουραίου.  Όμως, ο σίδηρος που απελευθερώνεται στις εστίες μπορεί να αυξήσει την απομυελίνωση και τον εκφυλισμό, ενώ η παρατηρούμενη συνολική απώλεια σιδήρου στη NAWM μπορεί να είναι τελικά και προστατευτική ενάντια στη φλεγμονή, αλλά και καταστροφική, αφού μειώνει την ικανότητα του εγκεφάλου με MS για επαναμυελίνωση και επιδιόρθωση των ιστών. Οι θεραπείες για απομάκρυνση σιδήρου (chelation) στους ασθενείς με ΣΚΠ δε μπορούν ως εκ τούτου, με βάση τις τρέχουσες γνώσεις μας, να συνιστώνται. Παρ 'όλα αυτά, η πρόληψη από τις επιβλαβείς επιδράσεις της απελευθέρωσης σιδήρου, όπως η οξείδωση των λιπιδίων και του DNA, μπορεί να είναι ευεργετική για ασθενείς με ΣΚΠ.

Mind the gap: ο σίδηρος, η MS, και η αυτοανοσία.

University of Stellenbosch, South Africa.

The conundrum of iron in multiple sclerosis – time for an individualised approach

Χρησιμοποιώ λόγια των συγγραφέων της εργασίας στον τίτλο: "προσέξτε το κενό" αναφέρουν στη σελίδα 3, όπου "κενό" ορίζεται το χάσμα που χωρίζει την έρευνα για την MS στα ζώα, και την έρευνα για την MS στους ανθρώπους.

Ο λόγος για την ύπαρξη αυτού του κενού είναι πως τα 8 κριτήρια αυτοανοσίας, που πρέπει να πληροί κάθε αυτοάνοση ασθένεια, κριτήρια που θεσπίστηκαν όχι μόνο για τη σκλήρυνση, δεν πληρούνται ούτε στο ελάχιστο για την "αυτοάνοση σκλήρυνση".  Κανένα από τα οκτώ αυτά κριτήρια δεν έχουν τσεκαρισθεί στη σκλήρυνση:

Table 1 Criteria for determining a disease as autoimmune

1. Demonstration of an immune response to a precise autoantigen in all patients with the disease

2. Reproduction of the lesion by administration of autoantibody or T cells into a normal animal

3. Induction of lesion by immunizing an animal with relevant purified autoantigen

4. Isolation or presence of autoantibody or autoreactive T cell from lesion (or serum)

5. Correlation of autoantibody or autoreactive T cell with disease activity

6. Presence of other autoimmune disorders or autoantigens associated with disease

7. Immune absorption with purified autoantigen abrogates pathogenic autoantibody or autoreactive T cell

8. Reduction of pathogenic autoantibody or T cell associated with clinical improvement

Ως εκ τούτου, έχουμε τα γνωστά παρατράγουδα των ανοσοτροποποιητικών - για τα ονόματα των ερευνητών που παρατίθενται, ανατρέξτε στο τέλος της εργασίας:

1. Λιγότεροι από τους μισούς ασθενείς ωφελούνται από την ιντερφερόνη-β (Byun et al. 2008; Wekerle and Hohlfeld 2010)


2. Σε αυτούς που δεν ωφελούνται, η ιντερφερόνη-β επιδεινώνει την εξέλιξη της νόσου (Axtell et al. 2011)


3. Η θεραπεία με ανοσοτροποποιητικά έχει ελάχιστη επίδραση στη συσσώρευση της αναπηρίας, και πολλές παρενέργειες, ενώ δεν είναι λίγοι οι ασθενείς που ανθίστανται στη λήψη της (Walther and Hohlfeld 1999, Hancock et al. 2011)


4. Τα ευρήματα αυτά δεν αναφέρονται πάντα στα συμπεράσματα των κλινικών μελετών, για τις οποίες η επιλογή του πληθυσμού των ασθενών γίνεται συνήθως με μεροληπτικά κριτήρια (Pittock and Rodriguez 2008; Caplan 2011)

Οι συγγραφείς τονίζουν πως είναι άλλο να λέμε ότι έχουμε δράση του ανοσοποιητικού στη σκλήρυνση, και άλλο αυτό να χαρακτηρίζει τη νόσο ως "αυτοάνοση".  Υπάρχουν αντιγόνα που ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό των ασθενών με σκλήρυνση, αλλά κανένα δεν πληροί τα κριτήρια του πίνακα για την αυτοανοσία - σε αντίθεση με το φτιαχτό μοντέλο της ΕΑΕ, στο οποίο ο ίδιος ο ερευνητής καθορίζει ποιά πρωτείνη της μυελίνης είναι ο στόχος.

While several self- and environmental antigens activate immune cells in patients with MS (Kimball et al. 2011), none of them meet the criteria listed in Table 1. In EAE the antigen is provided by the researcher, who decides which of the myelin proteins to inject. Therefore, the evidence for autoimmunity in MS remains elusive (Behan and Chaudhuri 2010; Steiner and Mosberg-Galili 2010; Trapp 2004; Miravalle and Corboy 2010; Corthals 2011). In addition, it has been shown that the oligoclonal B-cell response in the cerebrospinal fluid (CSF) of patients with MS is not targeted against the myelin proteins generally thought to direct the autoimmune attack: myelin basic protein, proteolipid protein, or myelin oligodendrocyte glycoprotein (Owens et al. 2009). Therefore, although the involvement of immune mechanisms in MS is confirmed (The International Multiple Sclerosis Genetics Consortium & the Wellcome Trust Case Control Consortium 2011), this does not necessarily provide proof for autoimmunity.

 Πώς φτάσαμε όμως, χωρίς να έχουμε κανένα θετικό κριτήριο αυτοανοσίας, να θεωρούμε τη σκλήρυνση μία τέτοια νόσο;  H υπόθεση έχει γίνει ένα "βαθιά ριζωμένο δόγμα", λένε οι συγγραφείς:

Contemplating the possibility that MS may not be an autoimmune disease after all requires a huge mind shift, since autoimmunity in MS has become an entrenched dogma over the years. The assumption of MS as autoimmune has created a mindset of a typically progressive disabling condition which is incurable, since the origin of the disease emanates from a permanently dysfunctional immune system. Accordingly, the only hope is to delay disease progression by de-activating the immune system or to stop peripheral immune cells from entering the brain by using disease modifying treatments (DMTs). However, the autoimmune hypothesis cannot explain “benign” MS, defined as patients who have an EDSS score of 3 or less after 10 years, and have a >90% chance of remaining free from disability for >20 years without taking DMTs (Pittock et al. 2004; Mastorodemos et al. 2010). The number of patients having a favorable disease outcome may be significant, up to 30% (Pittock and Rodriguez 2008).

Το πραγματικό δίλημμα των συγγραφέων αυτής της εργασίας, ωστόσο, είναι άλλο.  Ο σίδηρος, που φαίνεται να χαρακτηρίζει την παθολογία της σκλήρυνσης, είναι βλαβερός ή ωφέλιμος για τους ασθενείς;  Τα δεδομένα είναι αμφιλεγόμενα.  Η ανακάλυψη του CCSVI ως αιτία της σκλήρυνσης συσχετίζει τον σίδηρο στον εγκέφαλο των ασθενών θετικά με την εξέλιξη της αναπηρίας, αλλά για το αν η διατροφή των ασθενών πρέπει να είναι χαμηλή σε σίδηρο, υπάρχουν αντιρρήσεις:

Over the last 15 years our research has identified a subgroup of patients who, having presented with low iron parameters at diagnosis, subsequently followed a benign disease course only when the iron deficiency was alleviated through continuous lifelong supplementation (Kotze and Rooney 1997; Rooney et al. 1999; Kotze et al. 2001; van Rensburg et al. 2006; van Toorn et al. 2010).

Οι συγγραφείς αναφέρουν πως, σε αντίθεση με υποθέσεις άλλων ερευνών, οι ίδιοι βρήκαν ανεπάρκεια σιδήρου στους ασθενείς με σκλήρυνση, και όχι το αντίθετο.  Αυτή είναι και η "εξατομικευμένη θεραπεία" για την οποία μιλούν: ενίσχυση με συμπληρώματα σιδήρου.

high serum iron levels, although occurring in some patients, are not the norm (van Rensburg et al. 2006); about a third of patients have low serum iron (<10 μmol/l) while 20% of the patients have very low levels consistently over many years if they do not take iron supplements.

Η υπόθεσή τους πως η πρόσληψη σιδήρου μπορεί να είναι ωφέλιμη πηγάζει από τις παρατηρήσεις των Prineas και Barnett.  Tί προκαλεί τον θάνατο των ολιγοδενδροκυττάρων, προ της μυελίνης;  Τα ολιγοδενδροκύτταρα, για να παράξουν μυελίνη, χρειάζονται δύο αλληλένδετα πράγματα: καλή ροή αίματος, και επαρκή ενέργεια από τον σίδηρο.

Oligodendrocytes need iron for the extremely high energy requirements of producing and maintaining the complex myelin sheath which is many times larger than the cell body (Connor and Menzies 1996), indicating that iron deficiency could seriously compromise the viability of these cells.

Iron is also a prerequisite for the maturation of OPCs into oligodendrocytes (Morath and Mayer-Pröschel 2001;2002), while Tf and ferritin also play crucial roles in this process (Connor 1994; Badaracco et al. 2010). In culture, iron deficiency results in loss of viability of oligodendrocyte precursors (Todorich et al. 2011).

Since the life of oligodendrocytes depends on adequate blood flow for provision of nutrients and removal of toxic waste products, it is evident that all components of the cerebral vascular system need to function optimally.

Ο τρόπος που το ερμηνεύω, λοιπόν, μετά και την τελευταία παρατήρηση, είναι πως το CCSVI εμποδίζει την καλή ροή αίματος, τη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και την απομάκρυνση τοξικών για την εύρυθμη λειτουργία των ολιγοδενδροκυττάρων, ενώ ο σίδηρος που ο Zamboni λέει πως μπορεί να απελευθερώνεται μετά τη ρήξη του αιματεγκεφαλικού φραγμού δρα σα δηλητήριο στα ολιγοδενδροκύτταρα, τα οποία είναι ρυθμισμένα να τον δεσμεύουν για τις δικές τους λειτουργίες.

Οι συγγραφείς, που έχουν συνδέσει τον σίδηρο μέσω συμπληρωμάτων με θετικότερη πορεία της νόσου (επαναμυελίνωση), λένε πως η ανεπάρκεια σιδήρου μπορεί να εξηγεί τη συχνότερη εμφάνιση της νόσου στις γυναίκες, τη συχνή της εμφάνιση μετά από κύηση/τοκετό, ή μετά από αιμοδοσία.

Κάθε ασθενής είναι διαφορετικός, λένε στο τέλος οι συγγραφείς, και διαφορετική πρέπει να είναι και η αντιμετώπισή του.  Χάρη στο CCSVI, καταλαβαίνουμε τί σημαίνει πλέον "διαφορετικότητα".  Όμως, στο κομμάτι της διατροφής, τα ερωτηματικά παραμένουν.  Είχα πάντα υψηλό αιματοκρίτη και σίδηρο ορού, ακόμη και στην εγκυμοσύνη.  Πήρα πολλά συμπληρώματα σιδήρου και στη λοχεία, λόγω θηλασμού.  Έτρωγα τροφές με σίδηρο.  Δε βλέπω να γλίτωσα κάτι, παίρνοντας περισσότερο σίδηρο - αντίθετα, μου μπήκαν υποψίες πως όλη αυτή η υπερ-σιδήρωση έδρασε αρνητικά.  Το μόνο μη διαφορετικό που είχα, σε σχέση με όλους τους ασθενείς με MS, ήταν το CCSVI.

Το πρωτόκολλο του Dr. Haacke

Λίγα λόγια για τo συγκεκριμένο πρωτόκολλο, που απαρτίζεται από τέσσερις διαφορετικές απεικονιστικές διαγνωστικές μεθόδους

1.  μαγνητική φλεβογραφία των φλεβών του λαιμού και της αζύγου

2.  ποσοτικοποίηση της ροής των ίδιων φλεβών μέσω ειδικής ακολουθίας MRI

3.  μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου για την απεικόνιση εστιών

4.  SWI για την αξιολόγηση των μικρών φλεβών του εγκεφάλου και την ποσότητα σιδήρου στη λευκή και φαιά ουσία.

Η πρώτη παρέχει ανατομικές πληροφορίες, και ενώ δεν είναι ένα δυνατό διαγνωστικό μέσο από μόνο του, ίσως κριθεί απαραίτητο τελικά πριν την αγγειοπλαστική ώστε, στην χειρότερη περίπτωση θρόμβωσης/επαναστένωσης/υποπλασίας να υπάρχει εικόνα του πώς ήταν η κάθε φλέβα αρχικά.  Διαιρείται σε τρεις φάσεις: την απεικόνιση αρτηριών (καρωτίδες, σπονδυλικές αρτηρίες και εγκεφαλικές αρτηρίες), την απεικόνιση των φλεβών με ταχεία ροή (φυσιολογικά αυτές είναι οι εγκεφαλικοί κόλποι, οι έσω σφαγίτιδες και οι βραχιοκεφαλικές φλέβες) και την απεικόνιση φλεβών με αργή ροή (έξω σφαγίτιδες φλέβες, σπονδυλικές φλέβες).

Η ροή ποσοτικοποιείται (2) σε τέσσερα σημεία: στο ανώτερο σημείο του λαιμού (περιοχή C2), στο κατώτερο σημείο του λαιμού (περιοχή C6), στον ευθύ και οβελιαίο κόλπο και στην άζυγο φλέβα.  Tα δύο πρώτα σημεία είναι ενδεικτικά του πόσο αίμα εγκαταλείπει το κεφάλι και πόσο καταφέρνει να προωθηθεί τελικά προς την καρδιά.

Τα εργαλεία 3 και 4 μελετώνται συνδυαστικά: FLAIR ακολουθίες του εγκεφάλου αντιπαραβάλλονται με SWI απεικόνιση του σιδήρου που υπάρχει στην περιοχή των εστιών.  Εφτά συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου ελέγχονται για σίδηρο, και το δείγμα τους συγκρίνεται με δείγμα από τις αντίστοιχες εγκεφαλικές δομές 100 υγιών - το δείγμα αυτό υπάρχει ήδη, και έχει αποτελέσει τη βάση για να μετρηθεί η απόκλιση που υπάρχει στους ασθενείς με MS.

Περισσότερες πληροφορίες στην ιστοσελίδα του Dr. Haacke: http://ms-mri.com/index.php?site=potential

Συρρίκνωση θαλάμου ως δείκτης αναπηρίας στη σκλήρυνση

Ακτινολόγοι του Πανεπιστημίου του Τέξας μελέτησαν την περιοχή του θαλάμου στον εγκέφαλο ασθενών με MS για να διαπιστώσουν πως η περιοχή χάνει όγκο ανεξάρτητα από το πλήθος των εστιών που εμφανίζει η λευκή ουσία του εγκεφάλου.

"Ο θάλαμος είναι το "ταχυδρομείο" του εγκεφάλου", εξηγεί ο Dr. Khader M.Hasan, για να υπογραμμίσει την κεντρική θέση του θαλάμου στον εγκέφαλο.  Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις του, 109 ασθενείς με MS είχαν εμφανή απώλεια θαλαμικού όγκου σε σχέση με 255 υγιείς, απώλεια που συσχετίζεται θετικά με την αναπηρία των ασθενών: όσο μεγαλύτερη η συρρίκνωση του θαλάμου, τόσο μεγαλύτερη η αναπηρία.

Multimodal Quantitative Magnetic Resonance Imaging of Thalamic Development and Aging across the Human Lifespan: Implications to Neurodegeneration in Multiple Sclerosis

Η τελευταία πρόταση επισημαίνεται ιδιαίτερα από τους ερευνητές, που θεωρούν ότι ο δείκτης της ατροφίας του θαλάμου ίσως είναι ένας καλός δείκτης για την αξιολόγηση της πορείας της σκλήρυνσης.

Μέχρι στιγμής, έχει προταθεί ο σίδηρος, που επίσης εντοπίζεται σε αφύσικες ποσότητες στον εγκέφαλο ασθενών με MS, ως καλύτερος δείκτης αναπηρίας από την καταμέτρηση εστιών ή υποτροπών.  Το εύρημα των Τεξανών σχετικά με την ατροφία του θαλάμου ανεξάρτητα από την πορεία των εστιών έρχεται να συμπληρώσει παλαιότερο εύρημα του Haacke, σύμφωνα με το οποίο οι ασθενείς με σκλήρυνση εμφανίζουν "οπισθόδρομη συγκέντρωση σιδήρου" κυρίως στον θάλαμο, περιοχή που αποχετεύεται από το διάμεσο φλεβικό σύστημα.

The areas most affected by this might well be the thalamus and basal ganglia since they are associated with the medial venous drainage system.

We know that the basal ganglia from the dentate nucleus, the midbrain and up to the thalamostriate system  are all drained by the medial venous drainage system out the straight sinus. It is just these regions that have increased iron content as seen with SWI and with conventional MRI when one reviews the literature. It appears then that these increases in iron may represent venous endothelial damage as a consequence of CCSVI.

Iron stores and Cerebral Veins in MS Studied by Susceptibility Weighted Imaging (SWI).

Αφενός, λοιπόν, εντοπίζεται σίδηρος στον εγκέφαλο ασθενών με σκλήρυνση, σε μεγάλες ποσότητες, και γύρω από φλέβες.  Αφετέρου ο σίδηρος δείχνει να αντικατοπτρίζει καλύτερα την πορεία ενός ασθενούς από την καταμέτρηση εστιών.  Ο σίδηρος, στη συνέχεια, φαίνεται να έχει "αγαπημένες περιοχές", οι οποίες ατροφούν ακόμη και απουσία εστιών, γεγονός που στηρίζει τον νευροεκφυλιστικό χαρακτήρα της νόσου.  Μία από αυτές τις περιοχές, ο θάλαμος, είναι περιοχή που συσσωρεύει σίδηρο bakward, όπως λέει ο Haacke, δηλαδή με φορά αντίστροφη προς τη ροή του αίματος - CCSVI?  Και οι Τεξανοί σου λένε πως όλα αυτά (τα κατά τα φαινόμενα και τη γνώμη μου CCSVI αποτελέσματα) είναι καλύτερος δείκτης αναπηρίας στην MS.

Ο θάλαμος χάνει όγκο, όπως και ο σίδηρος συσσωρεύεται στον εγκέφαλο, πιο εύκολα κατά την τρίτη ηλικία - ο ρυθμός απώλειας επιταχύνεται μετά τα 70, για την ακρίβεια.  Όμως τόσο το δείγμα ασθενών του Haacke όσο και του Hasan είχαν περισσότερο σίδηρο, για την ηλικία τους, σε σχέση με υγιείς συνομηλίκους.

Ίσως η σκλήρυνση να είναι η δυστοπική εικόνα του πώς θα ήμαστε όλοι, αν ζούσαμε 200 χρόνια.  Να που έχουμε την ευκαιρία να το βλέπουμε από τα 30 μας.

Ερωτήματα για το CCSVI - Νικόλαος Λιάσης

Ερωτήματα για την ασφάλεια της μεθόδου αποσυμφόρησης

Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κ. Λιάση που μπήκε στον κόπο να εξηγήσει, για το σκοπό μίας δημοσιογραφικής εκπομπής του ΣΚΑΪ, τη σημασία του CCSVI.

Όσοι παρακολουθήσατε τις εξελίξεις, θυμάστε πως την περασμένη εβδομάδα αναρτήθηκε ρεπορτάζ στην ιστοσελίδα του σταθμού με θέμα τις "Επικίνδυνες Θεραπείες" και τη ΧΕΝΦΑ, ενώ σε απογευματινό μαγκαζίνο αναφέρθηκε επίσης ρητά, και έπειτα από την παρουσία νευρολόγου, το "όχι" στην αγγειοπλαστική.

Μετά από πολλά μηνύματα παραπόνων που έλαβε ο σταθμός για τις πραγματικές ανακρίβειες που διατυπώθηκαν στο ρεπορτάζ του (η αγγειοπλαστική είναι επικίνδυνη, η επέμβαση γίνεται σε καρωτίδες, ολοκληρώθηκε πολυκεντρική μελέτη του Ζαμπόνι με πενιχρά αποτελέσματα), η δημοσιογράφος επί των ιατρικών θεμάτων θεώρησε σωστό να πάρει και τη γνώμη του έλληνα γιατρού που ασχολείται με τη διάγνωση του CCSVI.

H συγκροτημένη και ήρεμη παρουσία του κ. Λιάση έβαλε κάποια πράγματα στη θέση τους: το ποσοστό συσχέτισης CCSVI και MS είναι υψηλό, περίπου 85-90%, όταν στους υγιείς εντοπίζεται το ίδιο σύνδρομο μόνο σε 3-5% εξ αυτών.  Δεν έχουμε απαντήσει ακόμη αν οι στενώσεις του CCSVI είναι αιτία ή αποτέλεσμα της MS, όμως καταγράφουμε σημαντικές βελτιώσεις σε όσους ασθενείς κάνουν αγγειοπλαστική, ενώ παρατηρείται επιδείνωση σε όσους ασθενείς επαναστενώνουν.  Οι ασθενείς που δεν επαναστενώνουν, αντίθετα, διατηρούν τις βελτιώσεις τους.  Συνεπώς, είτε για να απορρίψουμε τη θεωρία είτε για να την επαληθεύσουμε, κάτι που μόνο σε καλό θα βγάλει, πρέπει να τη διερευνήσουμε, τονίζει ο κ. Λιάσης, ευχόμενος να συνυπάρξουν οι νευρολόγοι με τους ακτινολόγους και να μην απορριφθεί το CCSVI άκριτα.  Εξίσου δεν πρέπει να καλλιεργούνται υπέρμετρες προσδοκίες στους ασθενείς, αν και ο κ. Λιάσης δηλώνει πως παραμένει συγκρατημένα αισιόδοξος και ελπίζει πως τα αποτελέσματα ερευνών που θα παρουσιασθούν μετά τις 17 Ιανουαρίου στη Φρανκφούρτη και μετά τις 14 Φεβρουαρίου στο Ορλάντο θα τον επιβεβαιώσουν.

Εξηγεί στη δημοσιογράφο του ΣΚΑΪ πως η βαλβιδική ανεπάρκεια στα κάτω άκρα δημιουργεί σημαντικά προβλήματα, και συνεπώς η στάση φλεβικού αίματος στον εγκέφαλο δε μπορεί να είναι χωρίς συνέπειες.  Αναφέρει τις αυξημένες ποσότητες σιδήρου στον εγκέφαλο των ασθενών με σκλήρυνση, που θα μπορούσαν να εξηγηθούν μέσω της στάσης του φλεβικού αίματος και της εξαγγείωσης αιμοσιδερίνης λόγω της διαπερατότητας των τοιχωμάτων.

Σε δείγμα δικών του ασθενών, 180 τον αριθμό, που διαγνώστηκαν με CCSVI, οι 80 προχώρησαν σε αγγειοπλαστική και ένα μεγάλο ποσοστό αυτών καταγράφει σημαντικές βελτιώσεις, ιδίως στην κόπωση, βελτιώσεις που κανένα φάρμακο δεν επιφέρει.

Ευχαριστώ τον κ. Λιάση διπλά γιατί έχει το θάρρος να μιλάει με θαυμασμό για τους ασθενείς του, χαρακτηρίζοντάς τους "ευφυέστατους και ενημερωμένους", όταν συνάδελφοί του νευρολόγοι αντιμετωπίζουν όσους υποβάλλονται σε αγγειοπλαστική ως αδαείς που δεν ξέρουν αν έχουν πραγματική βελτίωση ή πλασέμπο ή ως αφελείς που δεν καταλαβαίνουν την απάτη την οποία αγγειοχειρουργοί υφαίνουν στις πλάτες τους.

Να είστε καλά, κ. Λιάση.

Rohit Bakshi, Harvard Professor of neurology

Ο Καθηγητής νευρολογίας του Πανεπιστημίου του Harvard Rohit Bakshi θεώρησε πιθανό, το 2003 και μετά από μαγνητικές αναλύσεις της φαιάς ουσίας του εγκεφάλου, να εμπλέκεται ο σίδηρος στην παθογένεια της σκλήρυνσης.  Ενώ η σκλήρυνση θεωρείται ασθένεια της λευκής ουσίας του εγκεφάλου και της σπονδυλικής στήλης, ο Καθηγητής Bakshi είχε εντοπίσει ανώμαλες ποσότητες σιδήρου στη φαιά ουσία του εγκεφάλου, γεγονός που αντιστοιχήθηκε τότε με τη μειωμένη επίδοση των ασθενών της έρευνάς του σε ικανότητες μάθησης, επεξεργασίας πληροφοριών και μνήμης.

Το 2003, λοιπόν, ο προαναφερθείς νευρολόγος θεώρησε καλό να απομακρύνουν οι ασθενείς τον σίδηρο από το σώμα τους ή να εμποδίζουν τη συσσσώρευση ελευθέρων ριζών με ισχυρά αντιοξειδωτικά όπως οι βιταμίνες C και E (τελείως αντι-καθεστωτικές οι συμβουλές του) και εφιστούσε την προσοχή στην αδυναμία του αιματεγκεφαλικού φραγμού να εμποδίζει τοξικές ουσίες από το να εισέρχονται στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

"We suspect that MS patients have defective blood-brain barriers, the cell layer that prevents potentially toxic substances from entering the brain," Bakshi says. "Excessive iron entering the brain may damage the deep gray matter structures."

Iron deposits deep in the brain may cause multiple sclerosis

Όταν ανακαλύφθηκε το CCSVI, ο Καθηγητής Bakshi ήρθε σε επαφή με τον Zamboni.  Τα ευρήματα των δύο αντρών ήταν πανομοιότυπα, και οδηγήθηκαν σε αυτά ο καθένας από διαφορετικές κατευθύνσεις: και οι δύο συμφωνούσαν πως όσο περισσότερος ο σίδηρος στον εγκέφαλο, τόσο χειρότερα τα συμπτώματα της νόσου.

Iron in MS: MRI detection and correlation with disability

"Αν θέλουμε να θεραπεύσουμε αυτή την ασθένεια, πρέπει να καταλάβουμε από πού προέρχεται η βλάβη" έχει πει ο Bakshi.

 Μετά το CCSVI, και διά στόματος Zivadinov, έχει θιγεί και το θέμα του hypometabolism σε σχέση με τις φλεβικές στενώσεις.  Εικάζεται πως οι στενώσεις, που προτείνει η θεωρία του CCSVI, είναι υπεύθυνες για την κακή ή αργή μεταφορά οξυγόνου ή γλυκόζης στον εγκέφαλο.  Για την ακρίβεια, ο Zivadinov έχει προτείνει την αλληλουχία

decreased metabolism -> hypoxia -> gloiosis -> morphological changes/atrophy of the veins in the brain

για να εξηγήσει τη μη απεικονισιμότητα των φλεβών του εγκεφάλου στους ασθενείς με MS.

Robert Zivadinov: ο κεντρικός ρόλος του CCSVI στην MS

Το ενδιαφέρον είναι πως το 1998 και ο Καθηγητής Bakshi μιλούσε για μία καθολική εγκεφαλική δυσλειτουργία στους ασθενείς με σκλήρυνση, η οποία εκδηλώνεται ως υπομεταβολισμός γλυκόζης.

Global and regional cerebral hypometabolism in MS

Αν δε μπορούμε να επιτύχουμε την απομάκρυνση του σιδήρου από το κεντρικό νευρικό σύστημα, είχε πει ο Dr. Bakshi, τότε πρέπει να σκεφτούμε τρόπους να εμποδίσουμε την παρουσία του εκεί.  Με τον σίδηρο να εμφανίζεται ως ισχυρός δείκτης αναπηρίας στην MS, αυτό που έλεγε ο Bakshi με άλλα λόγια είναι να εντοπίσουμε την πραγματική παθολογία πίσω από τη συσσώρευση σιδήρου.

Συνέντευξη με τον Paolo Zamboni: ο ασθενής που θεραπεύει τη σκλήρυνση.

Συνέντευξη στον Stefano Lorinzetto της καθημερινής εφημερίδας του Μιλάνο Il Giornale.

Un medico malato è riuscito a curare la sclerosi multipla

Προχωράει σιγά σιγά στο διάδρομο του Νοσοκομείου της Αγίας Άννας, με τα πόδια του να υποστηρίζονται από ορθοπαιδικές μπότες.  Μου δίνει τα χέρια του, μα δε μπορεί να τα κλείσει, ωστόσο καταφέρνει να μεταδώσει τη θέρμη και το πάθος του.  Ο Καθηγητής Paolo Zamboni, καθηγητής Αγγειακών Παθήσεων και Κλινικής Μεθοδολογίας του Πανεπιστημίου της Φεράρα, είναι και ο ίδιος ασθενής.  Πάσχει από μία πολύ σπάνια νόσο - "δε γνωρίζουμε ούτε το πότε ούτε το γιατί "των επιθέσεών" της" - που θεωρείται αυτοάνοση, και η οποία αποδυναμώνει τα νεύρα και τους μυς.  Λέγεται Πολυεστιακή Κινητική Νευροπάθεια, και υπάρχουν μόνο χίλιοι ασθενείς σε Αμερική και Ευρώπη.  Είναι μία ήπια μορφή της ALS.

Αλλά είναι μία άλλη ασθένεια, η σκλήρυνση κατά πλάκας, εναντίον της οποίας βρέθηκε να πολεμάει και αυτός και η γυναίκα του, κερδίζοντας τη μάχη.  Θέλοντας πάσει θυσία να κάνει καλά τη γυναίκα του Έλενα, που είχε προσβληθεί από τη νόσο, έκανε το πιο λογικό πράγμα για έναν επιστήμονα: "Προσπάθησα να καταλάβω".  Η κατάληξη ήταν η ανακάλυψη του CCSVI, ένα ακρωνύμιο που του χάρισε παγκόσμια φήμη, σε σημείο τα χειρουργεία του να είναι απασχολημένα από τώρα μέχρι το Πάσχα.  Η ανακοίνωση της κλινικής μελέτης του έχει αντικατασταθεί από ηχητικό μήνυμα που καλεί τους ασθενείς να θυμηθούν ωραιότερες μέρες, οι υπολογιστές του Πανεπιστημίου έχουν τουλάχιστο 24.000 μηνύματα ασθενών οι οποίοι ζητάνε βοήθεια, και μία ομάδα στο Facebook, με 7.957 οπαδούς, θέλουν ο Zamboni να προταθεί για το βραβείο Nobel ιατρικής.  Πρόσφατα ο Marco Marozzi αφιέρωσε 334 σελίδες σε ένα γοητευτικό βιβλίο με τον τίτλο "Brave dreams" και θέμα ακριβώς "τον αγώνα του ιταλού γιατρού να θεραπεύσει την πολλαπλή σκλήρυνση".

CCSVI σημαίνει Χρόνια Εγκεφαλονωτιαία Φλεβική Ανεπάρκεια.  Πρόκειται για μία σοβαρή αγγειακή ασθένεια που κανείς, πριν τον Zamboni, δεν είχε βρει, και η οποία, βεβαιώνει ο γιατρός, είναι παρούσα σε περίπου 70% των ασθενών με σκλήρυνση, και σε 10% των υγιών.  Μένει, λοιπόν, να δειχθεί τι ρόλο παίζει η ΧΕΝΦΑ στην πολλαπλή σκλήρυνση και σε άλλες νευροεκφυλιστικές ασθένειες.

Ο Καθηγητής Zamboni επιβλέπει επεμβάσεις της ΧΕΝΦΑ μαζί με τον Fabrizio Salvi, ειδικό στην σκλήρυνση νευρολόγο του Bellaria Νοσοκομείου της Μπολώνια.  Ο Dr. Salvi είναι τόσο βασικός στην έρευνα του Zamboni που, όταν ο νευρολόγος, μεγάλος φαν των μηχανών, αγόρασε μία Ducati Monster 900, οι αντιπρόσωποι της Ducati βρήκαν τον Zamboni και τον ρώτησαν: "Καθηγητά, να του τη δώσουμε; Κι αν σκοτωθεί σε κανένα ατύχημα;  Έχετε πολλά καλά να κάνετε ακόμη..."  Ο καθηγητής Zamboni πρότεινε να του δώσουν τη μισή!

Η επέμβαση του CCSVI, με τοπική αναισθησία, κρατάει από 45 λεπτά μέχρι μιάμιση ώρα.  Εξυπηρετεί στη διάνοιξη στενών φλεβών.  Σε μία πιλοτική μελέτη 65 ασθενών που θεραπεύτηκαν, οι 35 ήταν σε αρχικά στάδια της νόσου (υποτροπιάζουσα μορφή), και οι 30 βρίσκονταν ήδη σε αναπηρικό καροτσάκι.  Έγιναν 44 επιτυχημένες επεμβάσεις.  26 ασθενείς έκαναν μόνο μία επέμβαση, 14 χρειάστηκαν μία επανάληψη και 4 χρειάστηκαν και δεύτερη επανάληψη.  Οι 23 από τους 35 ασθενείς της υποτροπιάζουσας μορφής της νόσου, που είχαν επιτυχημένη επέμβαση, είναι σε πλήρη ύφεση από τότε (2008), και μόνο τα σημάδια στη μαγνητική τούς θυμίζουν τη σκλήρυνση.

Στην πραγματικότητα, τα πιο εκπληκτικά αποτελέσματα επιτεύχθησαν από τον Καθηγητή Zamboni στη γυναίκα του, για την οποία ωστόσο προτιμά να μη μιλάει.  "Για λόγους ηθικής, δε θα την έβαζα σε μία κλινική μέλετη.  Η περίπτωσή της ας θεωρηθεί ότι στερείται επιστημονικής αξίας."  Ας είναι.  Το γεγονός είναι πως η Έλενα νιώθει τόσο καλά ώστε να μπορεί να γυμνάζεται ελεύθερα.  Η Έλενα εκδήλωσε τα πρώτα σημάδια της νόσου το Δεκέμβριο του 1987, μετά τη γέννηση της κόρης τους Ματίλντα, η οποία είναι πεμπτοετής φοιτήτρια ιατρικής σήμερα.  Η επέμβαση της Έλενα έγινε το Μάιο του 2007 από τον Επεμβατικό Ακτινολόγο και παιδικό φίλο του  Zamboni Roberto Galeotti, ο οποίος δουλεύει από το 1998 μαζί με τον καθηγητή.  "Μέχρι να μπούμε στο δωμάτιο της επέμβασης με την Έλενα, η μητέρα της ρωτούσε: "είσαι σίγουρος τι πας να κάνεις;"  Έκτοτε η Έλενα δεν έχει ξανακάνει υποτροπή".

-Ερ.: Τί γνωρίζουμε για τη σκλήρυνση;

-Απ.: Όχι πολλά, πέρα από το ότι είναι η πιο συνηθισμένη νευροεκφυλιστική ασθένεια στις ηλικίες 20-40.  Στον κόσμο, κάθε τέσσερις ώρες άλλος ένας διαγιγνώσκεται με σκλήρυνση, ενώ συνολικά υποφέρουν 3.000.000 άνθρωποι, οι 61.000 στην Ιταλία.

Πότε κατάλαβε ότι η γυναίκα του πάσχει από σκλήρυνση;

- Είχαμε μόλις παντρευτεί.  Είχα κερδίσει μία ερευνητική θέση στο Ινστιτούτο χειρουργικής παθολογίας του Πανεπιστημίου του Sassari.  H Έλενα με είχε ακολουθήσει στη Σαρδηνία.  Ένα πρωί μου τηλεφώνησε: "νιώθω να έχω μυρμήγκια παντού στο πρόσωπο, δε μπορώ να κουνήσω τους μυς του προσώπου και ακούω λίγο από το ένα αυτί".  Λίγες μέρες αργότερα, ο θόρυβος στο αυτί υποχώρησε.  Δεν του δώσαμε σημασία.  Πέντε χρόνια αργότερα ήρθε το πρώτο επεισόδιο, αυτό που αφορά τουλάχιστο τους μισούς ασθενείς: μία μαύρη κηλίδα στο οπτικό πεδίο, το ανοσοποιητικό σύστημα που επιτίθεται στο οπτικό νεύρο σα να ήταν εχθρός του.  Το σύμπτωμα κράτησε τρεις εβδομάδες.  Για εναμιση χρόνο δεν είχε ενοχλήσεις.  Και μετά άρχισε η κατρακύλα: δε μπορούσε να περπατήσει, έχανε την ισορροπία της.  Ένιωθα ανεπαρκής, ως σύζυγος και ως γιατρός, που δε μπορούσα να απαντήσω στις ερωτήσεις της.

Αντίδραση με μελέτη.

-Έπεσα ολόκληρος πάνω στα επιστημονικά συγγράματα για τη σκλήρυνση κατά πλάκας.  Αλλά είχα πρόβλημα να τα κατανοήσω.  Οι συνάδελφοί μου θεωρούσαν τη νόσο αυτοάνοση, έναν κομψό τρόπο με τον οποίο δηλώνουμε την άγνοιά μας εμείς οι γιατροί.  Νεανικός διαβήτης, ρευματοειδής αρθρίτιδα, νεφρίτιδα, νόσος του Crohn...μάλλον βιαζόμαστε όταν λέμε ότι για όλες φταίει το ανοσοποιητικό - συμπεριλαμβανομένης και της ασθένειας από την οποία πάσχω. 

-Και τότε;

-Ξεκίνησα από την αρχή, παθολογοανατομία, από το μικροσκόπιο.  Και τότε παρατήρησα κάτι ενδιαφέρον: το κέντρο κάθε εστίας διερχόταν μία φλέβα.  Φανταστείτε την ακολουθία: οι φλέβες είναι η αλυσίδα και οι εστίες τα μαργαριτάρια.  Αν δεν είχε προηγηθεί μία εικοσαετία μελέτης, δε θα είχα ανακαλύψει το CCSVI.  Για πρώτη φορά στην ιστορία η έρευνα για τη σκλήρυνση μετατοπιζόταν έξω από το κρανίο, στις φλέβες του λαιμού και του στήθους.

-Τί επιφέρει το CCSVI;

-Τρία πράγματα: δε μπορείς να έχεις καλή οξυγόνωση, και αυτό καταστρέφει τα κύτταρα και τα νεύρα.  Προκαλεί μικροαιμορραγίες και εναπόθεση σιδήρου στις εγκεφαλικές φλέβες, καθώς και παραγωγή ελευθέρων ριζών.  Αυξάνει τη φλεγμονή και την κινητοποίηση του ανοσοποιητικού.  Όλα αυτά σαφώς συνεισφέρουν αρνητικά στα συμπτώματα της σκλήρυνσης.

- Και τι συμβαίνει στους ασθενείς με σκλήρυνση άπαξ και κάνουν αγγειοπλαστική;

-Η σκλήρυνση έχει μία κλίμακα επιδείνωσης δέκα βαθμών.  Δε μπορώ να μιλήσω για αυτούς που είναι χρόνια καθηλωμένοι σε αναπηρικό καροτσάκι, αλλά μπορώ να πω πως ακόμη και σε αυτούς εξαφανίζεται η κόπωση, ένα δυσάρεστο σύμπτωμα για το οποίο δεν υπάρχει καμία αντιμετώπιση.  Επιπλέον η αγγειοπλαστική επαναφέρει το χειρισμό του σφιγκτήρα, ενός μυ η αδυναμία του οποίου αποτρέπει έναν ασθενή απο το να έχει, π.χ., κοινωνικές σχέσεις - και για αρκετούς το να μπορούν να ελέγχουν την ούρηση είναι πλέον πιο σημαντικό από το να σταθούν όρθιοι.

-Πώς γίνεται η επέμβαση;

-Χωρίς νυστέρι.  Είναι ενδοαγγειακή επέμβαση.  Εισάγουμε ένα λεπτό καθετήρα από τη βουβωνική χώρα στη μηριαία φλέβα και τον προωθούμε μέχρι την άζυγο, που βρίσκεται πίσω από την καρδιά και κοντά στη σπονδυλική στήλη.  Διαστέλλουμε το μπαλόνι ώστε να απομακρύνουμε τα εμπόδια ροής.  Το ίδιο κάνουμε και για τις δύο σφαγίτιδες φλέβες.  Σε αυτές τις τρεις φλέβες βρίσκουμε συνήθως λεπτές μεμβράνες, μάλλον ανωμαλίες εκ γενετής θα τις έλεγα, που εμποδίζουν τη ροή του αίματος.  Δυστυχώς στις μισές των περιπτώσεων συμβαίνει επαναστένωση σε περίπου οκτώ μήνες, οπότε και χρειάζεται να επαναλάβουμε τη διαδικασία.  Στο 30% όμως, αρκεί μία επανάληψη.

-Γιατί δεν απομακρύνετε τις μεμβράνες αυτές μια για πάντα;

-Γιατί κάτι τέτοιο απαιτεί ένα ειδικό χειρουργικό εργαλείο, το οποίο όμως δεν κατασκευάζει καμία εταιρεία εκτός κλινικής μελέτης. 

-Τί σημαίνει "τυχαιοποιημένη διπλά τυφλή κλινική μελέτη";

-Μία μελέτη, στην οποία ούτε ο γιατρός ούτε οι ασθενείς γνωρίζουν ποιοί τελικά υποβάλλονται σε αγγειοπλαστική.  Μία τέτοια θα ξεκινήσει στη χώρα μας σε λίγο.  Θα περιλαμβάνει 700 ασθενείς σε 15 ιταλικά νοσοκομεία.

- Γνωρίζω πως μία από τις συμμετέχουσες θα είναι η Nicoletta Mantovani, χήρα του Luciano Pavarotti, η οποία διαγνώσθηκε με σκλήρυνση λίγο καιρό μετά τη σύναψη της σχέσης της με τον διάσημο τενόρο, στο Λος Άντζελες.

-"Ήταν να της δοθεί μία θέση στην πρώτη πιλοτική μελέτη που έκανα, αλλά δεν ήθελα να φανεί πως τυγχάνει ειδικής μεταχείρισης.  Είναι η "νονά" του ιταλικού συνδέσμου για τη σκλήρυνση κατά πλάκας.  Και φυσικά διαμαρτύρεται για την παρεμπόδιση των μελετών μας από μέλη του συνδέσμου.

-Ο Marc Freedman όμως, διεθυντής της θεραπευτικής μονάδας για τη σκλήρυνση κατά πλάκας στο νοσοκομείο της Οτάβα, είπε: "ακούμε καθημερινά ιστορίες επιπλοκών από τις επεμβάσεις που γίνονται στο εξωτερικό".  Και ο συνάδελφός του, David Spence, δήλωσε πως η ανακάλυψή σας είναι "ληστεία.  Χαμένα λεφτά που διατίθενται στον άρρωστο Zamboni.  Είναι τσαρλατανιά, απάτη ιατρική.  Κανείς δεν έχει δείξει ότι αυτό δουλεύει".

-Εάν είχα ανακαλύψει κάτι ασήμαντο, θα υπήρχε τόσο μεγάλη αντίδραση;  Τί νομίζετε;  Ο Καναδάς είναι μία χώρα με πολλούς ασθενείς, δεν υπάρχει οικογένεια που να μην έχει φίλο ή συγγενή με σκλήρυνση.  Και ο Freedman έχει τους περισσότερους ασθενείς στον Καναδά.  Αυτό, νομίζω, τα λέει όλα.

-Όπως λέει και το βιβλίο "Γενναία Όνειρα": "υπάρχουν αυτοί που ζουν με σκλήρυνση, και αυτοί που ζουν από τη σκλήρυνση".

-Είναι μία ασθένεια που τροποποιείται με περίπου 40 φάρμακα από ένα σωρό φαρμακευτικές εταιρείες.  Στα ύστερα στάδια της νόσου, όμως, τα φάρμακα είναι άχρηστα.  Ένας ασθενής στην Ιταλία κοστίζει στο εθνικό σύστημα υγείας από 22.000 έως 25.000 τον χρόνο.  Μόνο το νοσοκομείο του San Bortollo για τους 500 ασθενείς του ξοδεύει 11.000.000 ευρώ.  Συνυπολογίστε σε αυτά και τα άλλα έξοδα αναπηρίας - καροτσάκια, πάνες κλπ.

Και η δική του ασθένεια; Πότε κατάλαβε ότι πάσχει;

-Ήταν στην αρχή της δεκαετίας του 90.  Μετά από ένα χειρουργείο άρχισα να νιώθω τα χέρια μου κουρασμένα και βαριά.  Μέχρι τότε, μπορούσα να δουλεύω 12 ώρες συνεχόμενα, χωρίς προβλήματα.  Το 1994 άρχισε να με προδίδει το ένα πόδι.  Για κάποια χρόνια χρησιμοποιούσα μόνο το δεξί χέρι.  Το 1998 έπιασα νυστέρι για τελευταια φορά.  Τώρα μόνο διδάσκω ειδικευόμενους γιατρούς στη γενική χειρουργική.

Τί άλλες δραστηριότητες τού απαγορεύονται;

- Η ασθένειά μου με οδηγεί σε μία προοδευτική κινητική αναπηρία.  Κάθε κίνηση απαιεί υπομονή και φέρνει κούραση. Έμαθα να τρώω με το αριστερό χέρι.  Μου παίρνει μισή ώρα να ντυθώ, και όχι δύο λεπτά.  Δε μπορώ καν να δέσω αυτή τη γραβάτα!

-Όταν συναντώ ανθρώπους σαν κι εσάς, μου έρχεται στο μυαλό μία φράση: "Καλύτερα να μας θεραπεύει ο γιατρός που μας αφήνει να δούμε τις πληγές του"

- Είναι αλήθεια, οι ασθενείς μου, αν και με βλέπουν άρρωστο, θέλουν να βεβαιώνονται πως είμαι παρών στις επεμβάσεις τους.  Χωρίς τα χέρια μου, αλλά με το μυαλό μου.  Τα χέρια μου αδυνατούν λόγω ανυπέρβλητου προβλήματος.

Πότε εξήγησε στην κόρη του πως οι γονείς τους ήταν και οι δύο άρρωστοι;

-Όταν ήταν 15, ήρθε μαζί μας σε ένα ιατρικό συνέδριο στην Πολωνία.  Πάνω στο τρένο τής είπα πως η μαμά και ο μπαμπάς πάσχουν από σοβαρές ασθένειες, και κανείς δεν ξέρει το μέλλον.  Στη Βαρσοβία, ενδώσαμε σε μία νύχτα απαγορευμένων απολαύσεων: καπνός, μπύρα, και χορός πάνω σε τραπέζι.  Ήταν η τελευταία φορά που χόρεψα.

Πρόγραμμα 2ου διεθνούς συνεδρίου εταιρείας νευραγγειακών παθήσεων - ISNVD

Το συνέδριο του ISNVD, της διεθνούς εταιρείας για τη μελέτη των νευραγγειακών παθήσεων η οποία συστάθηκε το 2010 από τους Haacke, Zivadinov και Sclafani, θα πραγματοποιηθεί στο Ορλάντο των Η.Π.Α., από 18 έως 22 Φεβρουαρίου 2012, ενώ το πρόγραμμα του συνεδρίου απαντά με τον τρόπο του στο επιχείρημα μίας μάζας ασθενών και γιατρών πως το CCSVI δεν υφίσταται καν ως παθολογία, πόσω μάλλον ως πάθηση σχετική με την MS.

The 2nd Annual ISNVD Scientific Meeting

Φέτος, λοιπόν, αναμένεται η ανακοίνωση του consensus (συναίνεση) πάνω στα διαγνωστικά κριτήρια του CCSVI μέσω υπερήχου (ομιλητής: Νικόλαος Λιάσης), μέσω μαγνητικής τομογραφίας, επεμβατικής φλεβογραφίας και IVUS (ομιλητής: Salvatore Sclafani).  Eν ολίγοις, "πέφτουν στα τραπέζι" τα στάνταρ βάσει των οποίων θα διαγιγνώσκεται το CCSVI, ώστε να υπάρχει όσο το δυνατόν λιγότερη διαφοροποίηση στη διάγνωση από κέντρο σε κέντρο.

Μία πλειάδα γιατρών από όλο τον κόσμο θα γνωμοδοτήσουν πάνω στις φλεβικές ανωμαλίες στις νευρολογικές ασθένειες (ομιλητής από Taiwan), στην αιμάτωση του εγκεφάλου προ και μετά την αγγειοπλαστική (Η.Π.Α.), στην επίδραση φαινομένων της ροής στην γήρανση (Καναδάς), στη σχέση σιδήρου και MS (Αυστρία), στις σχετικές με CCSVI ανωμαλίες του αμφιβληστροειδούς των ασθενών με MS (Πολωνία), ενώ ο ίδιος ο Dr. Zamboni θα σχολιάσει την ροή των ασθενών με MS σε σχέση με τη στάση σώματος, και θα συγκρίνει τα ευρήματα με αντίστοιχα από υγιή πληθυσμό.  Θα ξαναμιλήσει ο Dr. Clive Beggs πάνω στην υδροδυναμική ανισορροπία του CCSVI, o Dr. Haacke πάνω στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ροής των ασθενών με MS, o Dr. Zivadinov πάνω στη ροή του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και πώς αυτή διαφοροποιείται στην MS, ο Dr. Fox για τα παθολογικά ευρήματα σε άζυγο φλέβα και σφαγίτιδες που βρέθηκαν μετά θάνατον σε ασθενείς, και ο Dr. Salvi για υδροκεφαλισμό και φαινόμενα CCSVI.

To εντυπωσιακό δεν είναι το πρόγραμμα, όπως καταρτίστηκε.  Το εντυπωσιακό είναι πως τα φαινόμενα που μελετώνται στο συνέδριο και συσχετίζονται θετικά με το CCSVI ήταν για πολλά χρόνια γνωστά στη νευρολογία και έμεναν ... αμελέτητα.  Κυριολεκτικά.

Το εντυπωσιακό είναι πως μια χούφτα γιατρών έχουν αρχίσει να βλέπουν από την κλειδαρότρυπα τί πραγματικά συμβαίνει στο κεντρικό νευρικό σύστημα ενός ασθενή με MS, και εμείς, αντί να χαιρόμαστε και να στηρίζουμε την έρευνά τους και να αγανακτούμε με την απάθεια της νευρολογίας, αδιαφορούμε να διαβάσουμε και να μάθουμε, συντασσόμαστε τω νευρολόγω, και στη χειρότερη, το πολεμούμε κιόλας.

Ίσως γιατί κάποιος "θεός" εκεί έξω μας υποσχέθηκε αλλιώς τη σωτηρία.

Προτεινόμενη αντιοξειδωτική αγωγή (Dr. Zamboni)

Σε εργασία του 2009 ο Dr. Paolo Zamboni et al συζητά το οξειδωτικό στρες σε σχέση με τις νευροεκφυλιστικές παθήσεις, καθώς και προτεινόμενα αντιοξειδωτικά συμπληρώματα διατροφής, όταν τα αντιοξειδωτικά συστήματα του οργανισμού δεν αρκούν.

Oxidative Stress and Neurodegenerative Diseases

Σε παλαιότερο ποστ εδώ έχουμε γράψει πως το οξειδωτικό στρες έχει σχέση με την καταστροφική δράση των ελευθέρων ριζών στα κύτταρα.  Οι ελεύθερες ρίζες αποτελούν παραπροιόντα του μεταβολισμού.  Παράγονται κατά τη διάρκεια των χημικών διεργασιών του μεταβολισμού, από το οξυγόνο που χρησιμοποιείται για τις βιoλογικές καύσεις.  Οι ελεύθερες ρίζες είναι δραστικές μορφές οξυγόνου και μπορούν εύκολα να βλάψουν ζωτικά βιολογικά μόρια όπως τα λιπίδια, οι πρωτείνες και το DNA των κυττάρων.  Υπό κανονικές συνθήκες, οι ελεύθερες ρίζες εξουδετερώνονται από τα αντιοξειδωτικά συστήματα του οργανισμού.  Όταν όμως στον οργανισμό παράγονται περισσότερες ελεύθερες ρίζες από όσες μπορούν να εξουδετερωθούν, διαταράσσεται η βιοχημική ισορροπία και προκαλείται οξειδωτικό στρες: χιλιάδες ελεύθερες ρίζες πολιορκούν τα κύτταρα, εισχωρούν στο εσωτερικό τους και καταστρέφουν το DNA τους.  Έτσι, δημιουργούνται εκφυλιστικές βλάβες ή μεταλλάξεις.  Καθώς στη σημερινή εποχή ενοχοποιούνται όλο και περισσότεροι περιβαλλοντικοί παράγοντες για την πληθώρα ελευθέρων ριζών στο σώμα, αντιοξειδωτικές δίαιτες έχουν γίνει μόδα, ακόμη και όταν δεν υπάρχει οφθαλμοφανή ανάγκη.

Humans are constantly exposed to free radicals created by electromagnetic radiation from the manmade environment such as pollutants and cigarette smoke. Natural resources such as radon, cosmic radiation, as well as cellular metabolisms (respiratory burst, enzyme reactions) also add free radicals to the environment.

Στην περίπτωση της σκλήρυνσης, όμως, υπάρχει ανάγκη.  Το ίδιο και στην περίπτωση της Parkinson's, του Alzheimer  και της ALS, ασθένειες όλες νευροεκφυλιστικές που έχουν συνδεθεί με μιτοχονδριακού τύπου βλάβες.

Oxidative stress arises due to disturbed equilibrium between pro-oxidant/antioxidant homeostasis that further takes part in generation of ROS and free radicals those are potentially toxic for neuronal cells. The reason for neuronal cell hypersensitivity towards oxidative stress arises due to anatomic and metabolic factors.

Το οξειδωτικό στρες ευνοείται σε συνθήκες κακού μεταβολισμού, αναφέρουν οι συγγραφείς της εργασίας.  Αρκεί να θυμηθούμε την υπόδειξη του Zivadinov, λίγα ποστ πιο πίσω, για τον υπο-μεταβολικό χαρακτήρα της σκλήρυνσης (κακός μεταβολισμός λόγω CCSVI).  Ένας φαύλος κύκλος ξεκινάει με το CCSVI και μπορεί να παρεκτραπεί επικίνδυνα χάρη στη δράση ελευθέρων ριζών.

Brain contains high level of fatty acids which are more susceptible to peroxidation, that consumes an inordinate fraction (20%) of total oxygen consumption for its relatively small weight (2%). In addition, it is not particularly enriched in antioxidant defenses. Brain is lower in antioxidant activity in comparison with other tissues, for example, about 10% of liver. Moreover, human brain has higher level of iron in certain regions and in general has high levels of ascorbate. As evident from above data, neural cells are considered to be more susceptible to oxidative damage as compared to other body tissues.

Ενδιαφέρουσα η γνώση πως ο εγκέφαλος έχει σχετική επιρρέπεια στο οξειδωτικό στρες, καθώς καταναλώνει αρκετή ποσότητα οξυγόνου, περιέχει υψηλότερη ποσότητα σιδήρου σε ορισμένες περιοχές και διαθέτει πεπερασμένη αντιοξειδωτική ικανότητα.  Ακόμη και η φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης συνδέεται με τη δράση του οξειδωτικού στρες.

Most astounding effect of aging can be described as neurodegeneration associated with disturbed metal metabolism. In aged brain, accumulation of redox metals (Copper, Iron and Zinc) have been found to substantively increased due to concentration of metals by blood brain barrier (BBB) at junction of neuronal environment and blood vessels. This makes aged brain more prone to initiate neurodegeneration in vicinity of neuronal cells in brain.

Για τον Dr. Zamboni, ο ίδιος ο σίδηρος στον εγκέφαλο δύναται να εκκινήσει την αλυσιδωτή αντίδραση της MS: όταν τα αγγεία του εγκεφάλου πάσχουν, λόγω αυξημένης ενδοκρανιακής πίεσης (CCSVI), διαρρηγνύονται πιο εύκολα.  Τα ερυθρά κύτταρα του αίματος, που διαρρέουν, είναι φορείς σιδήρου.  Η μυελίνη, ή μάλλον τα ολιγοδενδροκύτταρα που την παράγουν, έλκουν φυσικά τον σίδηρο, ο οποίος ειναι η τροφή τους.  Η υπερσυγκέντρωση σιδήρου, όμως, εξ αιτίας του CCSVI, δρα τοξικά στα κύτταρα και τη μυελίνη, με επακόλουθο το θάνατο αυτής - και, πιθανόν, όλα τα υπόλοιπα στάδια (μακροφάγα, Τ κύτταρα, φλεγμονή κλπ.)

Πέρα από τη σκλήρυνση, τα αντιοξειδωτικά έχουν υπονοήσει θετική δράση σε μία σειρά παθήσεων:

It has been reported in epidemiological studies that many of antioxidant compounds posses anti inflammatory, antiatherosclerotic, antitumor, antimutagenic, anticarcinogenic, antibacterial and antiviral activities to greater or lesser extent. In many cases, increased oxidative stress is a widely associated in the development and progression of diabetes and its complications which are usually accompanied by increased production of free radicals or failure of antioxidant defense. Though the intake of natural antioxidants has been reported to reduce risk of cancer, cardiovascular diseases, diabetes and other diseases associated with aging, there is considerable controversy in this area. Leukocytes and other phagocyte destroy bacteria, parasites and virus-infected cells with NO, O₂, H₂O₂, and OCl, those are powerful oxidants and protect humans from infection. However, they cause oxidative damage and mutation to DNA and participate in the carcinogenic process if unchecked. In many cases, it is concluded that antioxidants modulate the pathophysiology of chronic inflammation up to some extent. Moreover, experiments and studies infer that antioxidants are needed to scavenge and prevent the formation of ROS and reactive nitrogen species (RNS); out of them, some are free radicals while some are not. There is growing evidence that oxidative damage to sperm DNA is increased when there is ascorbate insufficiency in diet. This strongly suggests the protective role of antioxidant in our daily diet.

Και πάμε στο ζουμί.  Αυτά που αναφέρονται σχεδόν σαν προτεινόμενα στην εργασία είναι τα εξής; κρεατίνη, σελήνιο, ψευδάργυρος, βιταμίνες A, C, E, πολυφαινόλες (πράσινο τσάι), γλουταθειόνη, αργινίνη, κιτρουλίνη, ταυρίνη, β-καροτίνη, συνένζυμο Q10.

Kαθώς υπάρχουν ενδείξεις, λένε οι συγγραφείς, πως μία αντιοξειδωτική διατροφή έχει νευροπροστατευτικό ρόλο, θέτουν πιο δραστικούς στόχους για το μέλλον, και το μέλλον της MS, με τη μορφή εμβολιασμού έναντι σε τοξικές πρωτείνες:

There are clinical evidences that neurodegenerations can be ameliorated upon dietary intake or supplementary intake of natural antioxidants. Dietary intake contains variety of antioxidants vitamin supplements those play a vital role in neuroprotection in variety of neurological disorders.

These natural antioxidants prevent oxidation of proteins, lipid peroxidations and prevent generation of ROS, thus act as upstream therapeutic barrier to OS.

One of important futuristic upstream therapeutic aspect that can regulate oxidative stress to protect neuronal cells from death is vaccination against potential toxic protein formed in different types of neuronal disorders. A promising example is Amyloid-β vaccination in AD that prevents plaque formation and subsequent neuron inflammation. This could be a therapeutic strategy for other neurological disorders lead by OS, such as in MS.

Robert Zivadinov: Ο κεντρικός ρόλος του CCSVI στην MS.

Robert Zivadinov. CCSVI and Brain Perfusion

Το βίντεο που παρατέθηκε είναι παρμένο από το Συμπόσιο του CCSVI, διοργανωμένο τον περασμένο Ιούλιο στο Manhattan με την επιμέλεια του Dr. Sclafani.  Ο ομιλητής, Νευρολόγος Dr. Robert Zivadinov, συνιστά σε ολόκληρη τη νευρολογική κοινότητα "προσοχή, πριν βγάλει βιαστικά συμπεράσματα", αφού οι ενδείξεις είναι υπέρ του CCSVI ως παράγοντα στην εκδήλωση της MS.

Τέσσερις ήταν οι γνωστοί παράγοντες μέχρι στιγμής, αλλά κανείς δεν εξηγεί την ασθένεια ικανοποιητικά από μόνος του: α. μολυσματικός παράγοντας (π.χ. ιός Epstein Barr), b. γενετική προδιάθεση, c. περιβαλλοντικοί λόγοι (κάπνισμα, βιταμίνη D), d. ανώμαλη ανοσολογική αντίδραση.

Ο ιός Epstein Barr, για παράδειγμα, που υπάρχει στη συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών με MS που μελέτησε ο ίδιος (99%), υπάρχει και στη συντριπτική πλειοψηφία των υγιών, με τους οποίους αντιπαρέβαλε την πρώτη ομάδα (97%).  Το δε κάπνισμα έχει οπωσδήποτε σχέση με την τιμή των Matrix Metalloproteinases, οι οποίες είναι υπεύθυνες για την ακεραιότητα του αιματεγκεφαλικού φραγμού.

Αναφέρει πως ο ίδιος, πριν τον Dr. Zamboni, είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για τη μειωμένη ορατότητα των ενδοκρανιακών φλεβών στους ασθενείς με MS.  Έρευνά του, με μηχάνημα υψηλής ανάλυσης 7 Tesla, είχε δείξει "στάση αίματος σε φλέβες εντός και εκτός εστιών", φαινόμενο που δεν έχει παρατηρήσει ο ίδιος σε άλλη ασθένεια της λευκής ουσίας.

Αμφιβάλλει, ωστόσο, πως ο σίδηρος έχει αιτιακή σχέση με την MS.  Το ερώτημα αν η εναπόθεση σιδήρου, όπως προτείνει ο Dr. Zamboni, προκαλεί φλεγμονές, μοιάζει για αυτόν να απαντάται εξίσου και από την αντίστροφη.  Ωστόσο δε μπορεί να παραγνωρίσει το γεγονός πως αφύσικα υψηλός σίδηρος υπάρχει στους ασθενείς με MS σε σχέση με υγιείς.  Παράδειγμα: 14χρονα παιδιά με MS, και διάρκεια στον χρόνο της ασθένειας τα τρία έτη, είχαν 100% περισσότερο σίδηρο στον εγκέφαλο από υγιείς συνομηλίκους τους.

Στα διαγνωστικά κριτήρια του CCSVI, που παραμένουν αρκετά υποκειμενικά ακόμη, προσθέτει αυτός τη μειωμένη ταχύτητα του σκιαγραφικού στην επεμβατική φλεβογραφία.  Γιατί, ναι μεν ανωμαλίες τύπου CCSVI βρίσκονται και σε υγιείς, αλλά η αργή ροή φαίνεται να είναι ίδιον των ασθενών.  Δεν είναι απόλυτος πως το CCSVI έχει εμβρυολογική προέλευση.  Παραθέτει τα εξής ενδιαφέροντα στοιχεία: στην ομάδα των υγιών με CCSVI, που εντόπισε ο ίδιος, είδε κάποια κοινά επιβαρυντικά: "vascular infective and inflammatory agents, heart disease, Epstein Barr virus, irritable bowel syndrome, smoking", ενώ το κοινό προστατευτικό στοιχείο αυτών ήταν η χρήση τους ουσίας Gingko Biloba.  Θα μπορούσε, λοιπόν, το CCSVI των "υγιών" να είναι εν μέρει επίκτητο;  Φαίνεται πως θα μπορούσε.

Στη συνέχεια ανοίγει το μεγάλο κεφάλαιο του blood brain barrier.  Καταστροφή στο ενδοθήλιο μπορεί να συμβεί για τους εξής κάτωθι λόγους, καθένας από τους οποίους κάνει χώρο για τη θεωρία του CCSVI: παλινδρόμηση αίματος, υποαιμάτωση και οξειδωτικό στρες, αργός μεταβολισμός, κακή ροή του ΕΝΥ, κάποιος ιός (Epstein Barr).

H ομιλία του Zivadinov είναι, στην ουσία, αφιερωμένη στην υποαιμάτωση του εγκεφάλου των ασθενών με MS, ένα υπο-μελετημένο φαινόμενο.  Το εντυπωσιακό, υπέρ του CCSVI, επιχείρημα για το πώς η αργή απομάκρυνση του αίματος, λόγω εξωκρανιακών στενώσεων, μπορεί να προκαλεί με τη σειρά της τοπική υποξία, λόγω μη απορροφησιμότητας του οξυγόνου και των θρεπτικών ουσιών, και άρα θάνατο ολιγοδενδροκυττάρων και πιθανόν φλεγμονές, εκφέρεται από το στόμα του Zivadinov:

The rate of tranfer of nutrients (primarily oxygen and glucose) from the capillary bed into the brain fluid is proportional to the rate of blood flow through the capillary bed.  An obstruction of the extracranial venous drainage pathways may significantly reduce the supply of brain nutrients and potentially result in hypoxia.  Removing an obstruction in the IJVs or azygos vein could increase blood flow through the cerebral capillary bed with consequent increase in the transfer of oxygen, glucose and other  nutrients into the brain, which may result in immediate temporary reduction of subjective complaints of fatigue and cognitive impairment.

Δέχεται ως αληθινές τις βελτιώσεις στα αισθήματα κόπωσης και αντίληψης, μετά την αγγειοπλαστική, παραδεχόμενος πως η Νευρολογία δε μπορεί να τα μετρήσει ικανοποιητικά.

Το ερώτημα που προκύπτει λοιπόν, είναι: πόσο αυξημένη φλεβική πίεση απαιτείται ώστε το CCSVI να επιτρέπει τη ρήξη του αιματεγκεφαλικού φραγμού; Αλλιώς: τί ποσοστό υποαιμάτωσης οδηγεί σε υποξία και θάνατο ολιγοδενδροκυττάρων;

Σε δική του έρευνα πάνω σε 16 ασθενείς με RR MS και 8 υγιείς είχε δειχθεί πως όσο χειρότερο το CCSVI, τόσο χειρότερη η αιμάτωση του εγκεφάλου.  Ακόμη και συγκρινόμενοι μεταξύ τους οι ασθενείς είχαν διαφορές, με αυτούς που είχαν περισσότερες εξωκρανιακές στενώσεις να έχουν δραματικά μειωμένη αιμάτωση.

Αυτός, κατά τη γνώμη του, είναι ο κεντρικός ρόλος του CCSVI στην MS.

Κάπου εδώ, όμως, κάνει την πλήρη στροφή ξεκαθαρίζοντας πως, αν και η πυροδότηση των γεγονότων είναι πιθανόν το CCSVI, στην πορεία η MS γίνεται μία αυτοάνοση διαδικασία.  Δεν εξηγεί, δε μπαίνει σε λεπτομέρειες, αλλά υπογραμμίζει πως τα τροποποιητικά φάρμακα βοηθάνε, και αυτό είναι μία ένδειξη αυτοανοσίας στην MS.  Ακούστε το, αν θέλετε, στο τριακοστό όγδοο λεπτό να το συζητήσουμε.  Εκεί φαίνεται να χωρίζει την MS σε ασθένεια δύο σταδίων: στα πρώτα στάδια είναι περισσότερο ωφέλιμο, λέει, να κάνεις αγγειοπλαστική, από ότι σε προχωρημένα στάδια, στα οποία η MS αποκτά αυτοάνοσο χαρακτήρα.  Ομολογώ πως δεν καταλαβαίνω τη διάκριση.  Ευπρόσδεκτη οποιαδήποτε διευκρίνηση.

Κλείνει με την έρευνα που εκπόνησε ο ίδιος μαζί με τον Dr. Haacke, στην οποία βρήκαν μεωμένη ορατότητα των φλεβών στον εγκέφαλο ασθενών με MS, εύρημα που διασταύρωσαν αργότερα και στους ασθενείς με CCSVI.  "20% lower venous volume" είχαν οι ασθενείς με MS και CCSVI, σε σχέση με τον υγιή πληθυσμό.  Συγκρίνοντας το ενδοκρανιακό και εξωκρανιακό pattern, πρόσεξαν πως όσο περισσότερες οι εξωκρανιακές στενώσεις, τόσο λιγότερες οι ορατές ενδοκρανιακά φλέβες.  Εικάζουν πως, με τον χρόνο, επέρχεται μία μορφολογική αλλοίωση των φλεβών εντός του εγκεφάλου, κατά το ακόλουθο μοντέλο:

decreased metabolism -> hypoxia -> gloiosis -> morphological changes/atrophy of the veins in the brain

Μία εν συνόλω ενδιαφέρουσα ομιλία.

Ολιγοδενδροκύτταρα

Τα ολιγοδενδροκύτταρα είναι τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την παραγωγή της μυελίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Η σκλήρυνση χαρακτηρίζεται νόσος απομυελινωτική, και η αυτοάνοση θεωρία πρεσβεύει πως το ανώμαλο ανοσοποιητικό στρέφεται εναντίον της υγιούς μυελίνης, καταστρέφοντάς την.

Όμως στην σκλήρυνση έχει δειχθεί πως προηγείται η καταστροφή των ολιγοδενδροκυττάρων της φθοράς της μυελίνης, εύρημα εντυπωσιακό που θέτει τουλάχιστο δύο ερωτήματα: είναι ακριβής ο ορισμός "απομυελινωτική νόσος" στην σκλήρυνση ή είναι περιοριστικός;  Και ποιά διαδικασία οδηγεί στον θάνατο των ολιγοδενδροκυττάρων πριν τη φθορά της μυελίνης;  Είναι σημαντικό να ξεκαθαρισθεί η σχέση αιτίου/αιτιατού, αφού, αν πιθανόν ελέγξουμε τη διαδικασία εξ αιτίας της οποίας πεθαίνουν τα ολιγοδενδροκύτταρα, ελέγχουμε και την υγεία της μυελίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα, αφού τα πρώτα παράγουν τη δεύτερη.

Πιθανές αιτίες λοιπόν:

1.  Τα χαμηλά επίπεδα οξυγόνου σχετίζονται με θάνατο ολιγοδενδροκυττάρων.  Η παροδική ισχαιμία προκαλεί αντίστοιχο φαινόμενο, με επακόλουθο επίσης την απώλεια μυελίνης.  Πείραμα έδειξε πως όταν ζώα εργαστηρίου εκτέθηκαν σε περιβάλλον υποξίας (δέκα λεπτά με 10% οξυγόνο, όταν στον αέρα υπάρχει 21%), επήλθε θάνατος ολιγοδενδροκυττάρων.

Selective Glial Vulnerability following Transient Global Ischemia in Rat Brain

Στην MS υπάρχουν διαπιστωμένα χαμηλά επίπεδα οξυγόνου, αν και ο μηχανισμός που τα προκαλεί διαφεύγει της αυτοανοσίας.  Έχουν περιγραφεί όμως από τον Dr. Haacke χαρακτηριστικά:

Our finding of decreased visibility of veins in periventricular white matter in MS is thought to be a result of decreased oxygen utilization in the chronic and widespread diseased tissue state of MS that lends to decreased levels of oxygen extraction, or correspondingly, decreased levels of venous deoxyhemoglobin. In fact, prior PET investigation has shown that oxygen utilization, including regional cerebral oxygen utilization and oxygen extraction, is reduced significantly in both white matter and peripheral cortical gray matter in MS.

Εν ολίγοις, ο Haacke είδε πως ήταν μετά δυσκολίας ορατές οι φλέβες περικοιλιακά, στη λευκή ουσία του εγκεφάλου των ασθενών, εύρημα που αποδόθηκε στην μη αξιοποίηση του οξυγόνου.

Diminished visibility of cerebral venous vasculature in multiple sclerosis by susceptibility-weighted imaging at 3.0 T

2.  Πέρα από την σκλήρυνση, η φθορά ολιγοδενδροκυττάρων και μυελίνης συμβαίνει και σε άλλες παθήσεις, και δεν είναι ειδική της MS.  Αυτές οι παθήσεις είναι το Alzheimer's, οι τραυματισμοί της σπονδυλικής στήλης, το Parkinson's, η ισχαιμία και η υποξία, ξαναλένε οι McTigue and Tripathy, το 2008.

The life, death, and replacement of oligodendrocytes in the adult CNS

Τί σημαίνει αυτό;  Ότι υπάρχουν, πιθανόν, και άλλοι παθογενετικοί μηχανισμοί με το ίδιο αποτέλεσμα, δηλαδή τη φθορά ολιγοδενδροκυττάρων και μυελίνης, και δεν είναι κατ'ανάγκην αυτά αποτελέσματα ενός ανώμαλου ανοσοποιητικού.  Ο σίδηρος, για παράδειγμα, με τις οξειδωτικές του ικανότητες μπορεί να προκαλέσει το ίδιο:

The oligodendrocyte response to oxidative stress derived from the excess of free ferrous iron would be the lipid damage and demyelination with the consequent perturbation of information transfer.

About the presence of hemosiderin in the hippocampus of Alzheimer patients.

Συμπερασματικά: το μοντέλο της χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας που προτείνει η ΧΕΝΦΑ υπονοεί και την υποξία και το οξειδωτικό στρες μέσω σιδήρου και εξηγεί, έτσι, τον θάνατο ολιγοδενδροκυττάρων πριν από τη μυελίνη, που διαπιστωμένα συμβαίνει στην πολλαπλή σκλήρυνση.  Η τρέχουσα θεώρηση με το κακό ανοσοποιητικό στη θέση του ενόχου δεν έχει δώσει εξηγήσεις για όλα αυτά.

Ματ σε δύο κινήσεις.  Ώρα να μαζέψει η αυτοανοσία τη βασίλισσα.

Φλεγμονή και φλεβική ασθένεια

Η φλεγμονή είναι το αναγνωριστικό σημάδι της MS.  Αν και υπάρχει σοβαρός αντίλογος για τον εκφυλιστικό χαρακτήρα της νόσου ανεξάρτητα από και πριν τη φλεγμονή, η διάγνωση της πάθησης ακολουθεί την ανάλυση των φλεγμονωδών εκδηλώσεών της.

Το 2008 ο Καθηγητής Paolo Zamboni εξήγησε εν συντομία τί συμβαίνει στις φλεγμονές της φλεβικής ανεπάρκειας των κάτω άκρων και πόσα κοινά έχουν αυτές με τις φλεγμονές στην πολλαπλή σκλήρυνση.

Inflammation in venous disease

Να εξηγήσουμε αρχικά πως η φλεγμονή είναι μία υγιής απόπειρα του οργανισμού να αποκαταστήσει κάποια βλάβη.  Είναι εκδήλωση της εγγενούς ανοσίας του οργανισμού, της άμεσης αντίδρασης δηλαδή σε νεκρό/κατεστραμμένο/παθογενετικό ιστό.  Στη σκλήρυνση, βέβαια, που χαρακτηρίζεται φλεγμονώδης αυτοάνοση απομυελινωτική νόσος, θεωρείται σωστό, στα πλαίσια της αυτοάνοσης θεώρησης, να καταστέλλεται η φλεγμονή (ενεργή εστία/υποτροπή), αφού η φλεγμονή της σκλήρυνσης δε θεωρείται αντίδραση σε νεκρό/κατεστραμμένο ιστό, αλλά στην υγιή μυελίνη.  Και εδώ βρίσκεται μία μεγάλη παρεξήγηση.

Η θεωρία του CCSVI, και όχι μόνο, προτείνει πως πριν τον θάνατο της μυελίνης υπάρχει χρόνια υποξία λόγω διαταραχής της ροής.  Αν τα κύτταρα που θρέφουν τη μυελίνη, τα ολιγοδενδροκύτταρα, πεθαίνουν πιθανόν από υποξία, τότε λογικά φθίνει και η μυελίνη, και όχι μόνο.  Σε αυτή την περίπτωση, η φλεγμονή είναι όντως φυσιολογική αντίδραση στον κατεστραμμένο ιστό (εγγενής ανοσία), που επιδεινώνει μεν προσωρινά τα συμπτώματα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν ευθύνεται αυτή για την πρόκληση της αναπηρίας.  Άλλωστε, η φλεγμονή είναι ο μόνος τρόπος να αρχίσει η επούλωση.  Χωρίς την εκδήλωση φλεγμονής, που σημαίνει την ενεργοποίηση κυττάρων του ανοσοποιητικού, οι πληγές και οι μολύνσεις στο σώμα δε θα επουλώνονταν ποτέ.  Ωστόσο είναι χαρακτηριστικό πως η συγκέντρωση των ανοσοκυττάρων ενθαρρύνει το οίδημα στην περιοχή της ζημιάς.  Αν αυτό είναι στον εγκέφαλο (πολλαπλή σκλήρυνση), τότε προσωρινά, λόγω του οιδήματος, τα συμπτώματα γίνονται εντονότερα (π.χ. περιπτώσεις οξείας υποτροπής).  Ωστόσο υφαίνονται από μόνα τους, όταν η φλεγμονή κάνει τον κύκλο της, και τότε, στην ύφεση, αναδεικνύεται η όποια εναπομείνασα αναπηρία.  Τα ανοσοτροποποιητικά φάρμακα της MS, αλλά και η κορτιζόνη, έχουν αντιφλεγμονώδη χαρακτήρα.  Όμως είναι ζήτημα αν η φλεγμονή κάνει τη ζημιά στην MS, ή κάτι άλλο πριν από αυτήν.  Η φτωχή δράση των ανοσοτροποποιητικών στην MS αφήνει να εννοηθεί πως η παθογένεια της νόσου είναι διαφορετική.

Στην εργασία του Zamboni η φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων αρχίζει από μία ανώμαλη αιμοδυναμική, συνήθως λόγω ανεπαρκούς βαλβίδας, και καταλήγει σε συγκέντρωση σιδήρου, στάση αίματος, χαλάρωση του ενδοθηλίου, έξοδο κυττάρων του ανοσοποιητικού, φλεγμονή, ενίοτε και έλκη (εστίες) στα πόδια.  Στη χρόνια φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων δεν έχει νόημα να καταστείλεις τη φλεγμονή, αν δε φροντίσεις, συνήθως χειρουργικά, να αποκαταστήσεις το πρόβλημα ροής.

Στην τελευταία σελίδα της εργασίας του ο Dr. Zamboni προβαίνει σε μία σύντομη παρουσίαση των ομοιοτήτων της φλεγμονής στα κάτω άκρα με την φλεγμονή της MS.  Στη μετάφραση αυτή έχει ως εξής:

Οι χρόνιες φλεβικές ασθένειες και η MS μοιράζονται μερικά κοινά χαρακτηριστικά, που περιλαμβάνουν την ενεργοποίηση των μορίων πρόσδεσης, των μακροφάγων, και των Τ κυττάρων.  Όπως και στη χρόνια φλεβική ασθένεια, η συγκέντρωση ερυθρών κυττάρων, η εναπόθεση αιμοσιδερίνης και η φαγοκύτωση σε σχέση με τον σίδηρο στις εστίες της MS προτείνουν πως ο σίδηρος έχει εξέχοντα ρόλο στην εκδήλωση φλεγμονής.  Η αιμοσιδερίνη εμφανίζεται στα ούρα ασθενών με χρόνιες φλεβικές ασθένειες και ασθενών με MS.

Όσο αναμένουμε να αποδειχθεί επιστημονικά ο αιτιακός ρόλος του CCSVI στην MS, αναφαίνονται ήδη οι τεράστιες διαφορές στην πρόταση παθογένειας.  Η αυτοάνοση θεωρία θεωρεί την φλεγμονή ως εκδήλωση ενός ανώμαλου ανοσοποιητικού σε ένα υγιές κεντρικό νευρικό σύστημα και ξοδεύει χρήμα, και ασθενείς, για να την καταστείλει.  Επί ματαίω.

Αν η παθογένεια της σκλήρυνσης ακολουθεί την πρόταση του CCSVI, τότε τα ανοσοτροποποιητικά φάρμακα κάνουν πράγματι ελαφρύτερα τα συμπτώματα της φλεγμονής, του πρηξίματος δηλαδή (εστία) λόγω της συγκέντρωσης ανοσοκυττάρων, και έτσι δημιουργούν την εντύπωση της ωφέλειας.  Καθιστούν ελαφρύτερες τις υποτροπές, αφού μειώνουν το πρήξιμο, όμως δεν επηρεάζουν την επιδείνωση και συσσώρευση αναπηρίας.  Γι αυτό και δεν έχουν καμία συνεισφορά στις προοδευτικές μορφές της νόσου.

Σημείωση: καθώς η φλεγμονή συνοδεύεται από επώδυνα συμπτώματα, η χορήγηση κορτιζόνης βοηθάει στην ανακούφιση, αν και τίθεται ζήτημα για την χρόνια χορήγησή της.  Το να επιλέξει κάποιος να λάβει κορτιζόνη, σε φάση οξείας υποτροπής, είναι αρκετά αποτελεσματικό.  Να θυμήσουμε όμως πως εξίσου αποτελεσματική για οξείες υποτροπές χαρακτηρίστηκε η αγγειοπλαστική  στο CCSVI.  Αφού αποκαθιστά τη ροή, μειώνει το πρήξιμο (φλεγμονή).  Οι ασθενείς που έκαναν αγγειοπλαστική σε φάση οξείας υποτροπής είχαν ύφεση των συμπτωμάτων τους σε χρόνο που ποικίλλει από 4 ώρες έως 4 μέρες.

Είναι σημαντικό για τους ασθενείς να κατανοήσουν τις διαφορετικές προτάσεις παθογένειας, ώστε στη φαρέτρα των Νευρολόγων να αντιτάξουν οι πρώτοι το δικό τους οπλοστάσιο, αυτό των ερωτήσεων: γιατρέ, γιατί προτείνετε να κάνω Avonex?  Τί αποδείξεις έχετε για το ότι η σκλήρυνση είναι αυτοάνοση;  Γιατί το Avonex κλπ. βοηθάνε μόνο 30%;  Είναι αθώο να κάνω συνέχεια κορτιζόνη (ευφάνταστο σχήμα αυτό), ακόμη και προληπτικά;

Η επίδραση του καπνίσματος στα συμπτώματα και την εξέλιξη της MS.

Αν η MS ήταν αυτοάνοση, θα μπορούσαμε πιο εύκολα να γίνουμε όλοι καπνιστές.  Και αυτό γιατί η νικοτίνη φαίνεται να δρα ανοσοκατασταλτικά, αφού μειώνει πολύ την αντίδραση των Τ κυττάρων:

Nicotine, a major constituent of cigarette smoke, has been shown to suppress the T-cell response, and to affect the differentiation, phenotype, and function of antigen presenting cells. [...] In the murine experimental autoimmune encephalomyelitis (EAE) model of MS, nicotine exposure was shown to delay and attenuate CNS inflammation and autoimmune responsiveness to myelin antigen. Another component of cigarette smoke, acrolein, has been associated with immunosupression and proposed to produce neurodegeneration.

The effect of smoking on the symptoms and progression of MS: a review

Όμως κάτι πάει λάθος, και ενώ η νικοτίνη αποδεδειγμένα εμποδίζει την (αντί)δραση των Τ κυττάρων, η σκλήρυνση εξακολουθεί να υφίσταται, και μάλιστα χειρότερη, σε καπνιστές.

Το γενικό συμπέρασμα της εργασίας είναι πως ένας καπνιστής βιώνει επιδείνωση των συμπτωμάτων του, αν πάσχει ήδη από MS, ή είναι πιθανότερο να διαγνωσθεί σε νεαρότερη ηλικία, σε σχέση με έναν μη καπνιστή.  Ακόμη και το παθητικό κάπνισμα ευνοεί την εκδήλωση MS στην παιδική ηλικία, ενώ οι ασθενείς που καπνίζουν θα χαρακτηρισθούν γρηγορότερα με την προοδευτική μορφή της νόσου.  Το κάπνισμα δύναται ακόμη να επισπεύσει ένα δεύτερο νευρολογικό επεισόδιο σε ασθενή με μεμονωμένο επεισόδιο.

Διάφοροι μηχανισμοί προτείνονται για τον τρόπο με τον οποίο το κάπνισμα επηρεάζει την πορεία της σκλήρυνσης που είναι, σύμφωνα με τους συγγραφείς, αγνώστου αιτιολογίας και πολυπαραγοντική.  Απευθείας σύνδεση γίνεται με τη φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων, η οποία επίσης επιδεινώνεται σε καπνιστές, σε σχέση με μη καπνιστές.  Η υποξία, τόσο σε ασθενείς με MS/CCSVI όσο και σε ασθενείς με φλεβική ανεπάρκεια των κάτω άκρων, επιδεινώνεται από το κάπνισμα και διαταράσσει το ενδοθήλιο, αυτό το στρώμα στο οποίο το φλεβικό σύστημα συναντά το ανοσοποιητικό:

It has been hypothesized that the effect of hypoxia on the functional state of the endothelium can be the starting point of a cascade of events leading to disorganization of the vessel typical of venous pathologies such as varicose veins. Hypoxia activates the endothelial cells, resulting in the production of proinflammatory factors within the vessel wall, increased capillary permeability and local inflammatory changes.

Οι συγγραφείς θίγουν το θέμα CCSVI, εικάζοντας πως το κάπνισμα μπορεί να επιδρά δυσμενώς στην αιμοδυναμική των ασθενών, και έτσι να σχετίζεται με χειρότερη MS.

Κάνει και άλλα τρομαχτικά όμως το κάπνισμα.  Οδηγεί σε εναπόθεση σιδήρου σε ένα ήδη επιβαρυμένο και υπερφορτωμένο νευρικό σύστημα, καθώς και συσσώρευση βαρέων μετάλλων με οξειδωτικές ικανότητες για τον οργανισμό - ό,τι χειρότερο δηλαδή:

Chronic smoking can lead to iron overload. In fact, tissue hypoxia from smoking results in erythrocytosis and increased production of erythropoietin which consequently increases the red cell mass. This in turn augments cell turnover and the number of red blood cells destroyed, resulting in iron overload. Cigarette smoke also contains toxic heavy metals such as mercury, cadmium, manganese, and lead. In addition to potential neurotoxicity, accumulation of these toxic metal species may result in disturbance of iron metabolism in astrocytes and in the brain.

Ένα αναμμένο τσιγάρο παράγει 4.500 χιλιάδες χημικές ουσίες με καρκινικές, τοξικές και ικανές για μετάλλαξη στα κύτταρα ιδιότητες.  Περισσότεροι από 1.3 δις ανθρώπων καπνίζουν ήδη, ενώ κάθε χρόνο περίπου 30 εκατομμύρια άνθρωποι αρχίζουν το κάπνισμα.  Το κάπνισμα είναι μία από τις βασικές πλην ικανές να προληφθούν αιτίες θανάτου ή χρόνιων ασθενειών.  Με λίγα λόγια, το smoking talk θα άξιζε να είναι μπλογκ από μόνο του, τη στιγμή που υφίσταται μάλιστα αντικαπνιστικός νόμος που τραγελαφικά καταπατείται.  Ουδείς ρωτάει τον παθητικό καπνιστή αν έχει επιλογή.  Αντίθετα, τον εκθέτουμε και αυτόν σε χρόνιες δόσεις υδροκυάνιου, ουσίας δηλητηριώδους που από μόνη της επιφέρει απομυελινωτικές εστίες:

Inhaled tobacco smoke is a major source of hydrogen cyanide. The levels of cyanide and its main metabolite, thiocyanate, are strongly correlated with the amount of smoking. Cyanide has been shown to induce selective demyelination in animal models. Demyelinative lesions were produced more successfully if repeated rather smaller doses of cyanide were administered, than one single large dose.

Αν και η πίστη στην αυτοανοσία της MS είναι, συλλογικά, πιο επικίνδυνη από ένα τσιγάρο, η παραδοχή της φλεβικής θεωρίας στην σκλήρυνση επιβάλλει αυτόματα το "ου καπνίσεις".

Η διαγνωστική αξία του υπερήχου CCSVI για την MS

Την 1η Μαίου 1945 μία αγγελία δημοσιεύθηκε στους Times της Νέας Υόρκης:

“Multiple Sclerosis. Will anyone recovered from it please communicate with the patient. T272 Times.”

"Σκλήρυνση κατά πλάκας: παρακαλείται όποιος έχει αναρρώσει από την ασθένεια να επικοινωνήσει με τον ασθενή".

The story of multiple sclerosis

Στην ιστορία της MS, αρχής γενομένης με την περιγραφή της, καλά κρατεί ο φόβος της επιδείνωσης και η επιτακτική ανάγκη να βρεθεί θεραπεία.  Σήμερα, βέβαια, οι θεραπείες έχουν πολλαπλασιασθεί, με αβέβαιη επίδραση στην αναπηρία, αφού, όπως θα έλεγε και ο Brain, το πλήθος των θεραπειών είναι δηλωτικό της ανεπάρκειάς τους:

“the multiplication of remedies is eloquent of their inefficacy”.

Η ανακάλυψη του CCSVI πριν δύο σχεδόν χρόνια έχει, πέρα από την διερευνήσιμη θεραπευτική αξία, μεγάλη διαγνωστική αξία.  Αναρωτιέμαι: γιατί δεν σχολιάζουν θετικά οι Νευρολόγοι το εύρημα του CCSVI, ακόμη και ως αποτέλεσμα της MS, αφού ακόμη και έτσι έχει διαγνωστική αξία;  Αντί να υποβάλλεται, π.χ., ο ασθενής σε παρακέντηση, θα υποβάλλεται σε υπέρηχο ο οποίος θα συνηγορεί υπέρ ή κατά του CCSVI, άρα υπέρ ή κατά της MS.  Είτε αιτία είναι το CCSVI, είτε επιφαινόμενο, είτε αποτέλεσμα, έχει διαγνωστική αξία για την πολλαπλή σκλήρυνση: ο υπέρηχος είναι ταχύτερος, ανώδυνος, μη επεμβατικός, σχετικά αξιόπιστος και οικονομικός, ενώ δεν έχει καμία παρενέργεια στη νόσο.  Γιατί, λοιπόν, η "άλλη πλευρά" ή οι υποστηρικτές της αυτοανοσίας δε δέχονται πως, αν μη τι άλλο, ο υπέρηχος και το CCSVI είναι μεγάλες ανακαλύψεις έστω και μόνο για τη διάγνωση της MS?

Το ερώτημα διατυπώνεται γιατί, όπως μας πληροφορεί ο Compston παραπάνω στο σύντομο χρονικό της MS, καταβαλλόταν και καταβάλλεται ακόμη κόπος να διαγνωσθεί με ασφάλεια η MS, αποκλείοντας άλλες παθήσεις ή σύνδρομα.  Οι Allison and Millar το 1954 μιλούσαν για early, probable, possible και discarded MS, στην προσπάθειά τους να ξεχωρίσουν τα ελάχιστα από τα απολύτως απαραίτητα νευρολογικά σημεία για τη διάγνωση.  Η αξιολόγηση definite MS προστέθηκε αργότερα, ενώ ακόμη και το 1965 η διάγνωση της MS περιελάμβανε ένα σωρό προϋποθέσεις:

The principles developed by John Kurtzke in classifying United States army veterans, on which consensus was later reached by a panel of examining neurologists, was formalized by Schumacher et al (1965) who categorized definite cases as those showing objective evidence for disease affecting two or more white matter parts of the central nervous system (CNS), occurring in episodes separated by >24 hours or with progression over 6 months, in a person aged between 10 and 50 years at onset and in whom a competent observer can find no better explanation.

Από το να μετράς εστίες, υποτροπές και τη διάρκεια αυτών στον χρόνο, είναι σαφώς οικονομικότερο και αμεσότερο να πραγματοποιήσεις έναν υπέρηχο.  Ακόμη και σήμερα, η διάγνωση βασίζεται στη διασπορά πλακών και επεισοδίων σε χώρο και χρόνο - ούτε λόγος για μέτρηση σιδήρου που, όπως ειπώθηκε, είναι πιο αξιόπιστος δείκτης αναπηρίας.  Άλλωστε είναι τελείως λάθος να βασίζεσαι στις φλεγμονώδεις εκδηλώσεις της νόσου (εστία και υποτροπή) για να διαγνώσεις μία εκφυλιστική νόσο.  Ακόμη και στην απίθανη περίπτωση που το CCSVI είναι αποτέλεσμα της MS, ο εντοπισμός του είναι παθογνωμικός της νόσου σε ασθενή με συμπτώματα ύποπτα για MS.  Γιατί, λοιπόν, οι Νευρολόγοι δε δείχνουν ζήλο για το εύρημα αυτό έστω και μόνο για τη διαγνωστική του αξία;

Πραγματικά δε γνωρίζω.  Δεν είναι ηθικό όμως να μένουν αναπάντητα τα μηνύματα των ασθενών για βοήθεια.  Πέρασαν τόσα χρόνια από το 1945.

Σίδηρος και νευροεκφυλισμός

Ανάλυση εγκεφαλονωτιαίου υγρού, αίματος και εγκεφαλικών ιστών σε ασθενείς με σκλήρυνση δείχνει αφύσικα υψηλή συγκέντρωση σιδήρου, χωρίς ωστόσο να έχει αποσαφηνηθεί αν ο σίδηρος είναι εμπλεκόμενος στην παθολογία της σκλήρυνσης ή είναι απλά επιφαινόμενο (τυχαίο αποτέλεσμα).  Επίσης,

The exact underlying mechanism by which brain iron accumulates in MS is not fully understood.

Iron and neurodegeneration

Δε γνωρίζουμε τον ακριβή τρόπο με τον οποίο ο σίδηρος συσσωρεύεται στον εγκέφαλο.

Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τον μεταβολισμό των νευρώνων, την παραγωγή ενέργειας στα μιτιχόνδρια και τη μυελίνωση, αλλά η υπερσυγκέντρωση σιδήρου έχει οξειδωτικές ικανότητες.  Και ενώ η υπόθεση του CCSVI μπορεί να εξηγήσει την προέλευση του σιδήρου, μέσω της διαρροής ερυθρών κυττάρων του αίματος, οι ιστοπαθολογικές αναλύσεις δεν δίνουν ακόμη σαφείς ενδείξεις υπέρ ή κατά αυτής της υπόθεσης:

Further interest on iron deposition in MS has been generated by the idea of chronic cerebrospinal venous insufficiency (CCSVI) [38] that might be associated with the accumulation of iron in the brain due to a reduction in venous outflow [39, 40]. Following this hypothesis, CCSVI is postulated to be implicated in the etiology of MS. The underlying mechanism is believed to originate from increased iron accumulation in patients due to a reduced venous blood flow caused by constrictions of cerebral veins. This then leads to extravasation of erythrocytes with subsequent iron deposition [41], subsequently triggering inflammation-dependent tissue damage [42]. However, the existence of CCSVI as well as its etiologic role in MS are currently controversially debated [43], and there is an increasing amount of papers published now that challenge this hypothesis [44–47]. Furthermore, histopathologic studies do not provide clear evidence for extravasation of erythrocytes into lesions caused by increased intraluminal venous pressure.

Ωστόσο η μέτρηση σιδήρου είναι μακράν πιο αξιόπιστος δείκτης αναπηρίας από τη μέτρηση εστιών.  Όσο περισσότερος ο σίδηρος, τόσο μεγαλύτερη η αναπηρία και η εγκεφαλική ατροφία:

In recently performed studies on quantitative brain iron levels in MS, based on R2* relaxometry at 3 Tesla, increased iron levels have been found in patients with advancing MS compared to clinically isolated syndrome [20]. Using this validated quantitative technique, higher R2* levels in basal ganglia structures reflecting higher iron content were correlated with gray matter atrophy and also with T2-lesion volume [20]. These findings are supported by earlier studies where MRI T2 hypointensities suggestive of increased brain iron, preferentially located in deep gray matter areas, were linked to physical disability and gray mater atrophy in MS [8–10, 12, 34]. Further support comes from a followup study showing that MRI T2 shortenings in deep gray matter areas at baseline are predictive of the evolution of brain atrophy [16].

Ορμώμενοι από αυτές τις διαπιστώσεις, οι συγγραφείς προτείνουν θεραπευτικά ακόμη και την χίληση (chelation), δηλαδή την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων, όπως ο σίδηρος, από τον οργανισμό.

Καλό κάνει να γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πως το πράσινο τσάι δρα ως iron chelator, έχει δηλαδή την ικανότητα να απομακρύνει τον σίδηρο και να μειώνει τις οξειδωτικές του δυνατότητες.

Iron chelating and free-radical scavenging activities of microwave-processed green tea in iron overload

CCSVI: μύθος ή αλήθεια;

Οι Νευρολόγοι πρέπει να αποφασίσουν: αν το CCSVI υπάρχει και είναι άλλη μία παθολογία στην MS, γιατί δεν διερεύνησαν κάτι σχετικό τόσα χρόνια οι θεράποντες της MS που γνώριζαν και για την περιφλεβική εκδήλωση εστιών και εναπόθεση σιδήρου, και τις φλεβικές αλλοιώσεις στον εγκέφαλο, αλλά κυρίως γνώριζαν τη μειωμένη ταχύτητα ροής του αίματος στο κεφάλι;  Αν το CCSVI δεν υπάρχει, πρέπει να το αποδείξουν.  Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να είναι συνεπείς στις θέσεις τους.

Αντίθετα, διακρίνω μία ασυνέπεια.  Δύο πρόσφατες εργασίες, νευρολογικής προέλευσης ακολουθούν αντίθετες ατραπούς: η μία, της 11ης Ιουλίου 2011, αρνείται πως υπάρχει καν CCSVI, ενώ η δεύτερη, με ημερομηνία δημοσίευσης την 14η Ιουλίου 2011, παραδέχεται πως οι αγγειακές παθολογίες είναι άξιες διερεύνησης.

CCSVI and MS

Vascular pathology in MS: mind boosting or myth busting?

Θα ασχοληθούμε με τη δεύτερη, που είναι προσβάσιμη ολόκληρη.  Γερμανική σχολή Νευρολογίας υποστηρίζει ότι

the relation of venous changes to the pathophysiology of MS may not be as simple as initially described and it certainly seems awkward to think of the complex disease MS solely as result of a simple venous outflow obstruction. Yet, the investigation of new vascular concepts as one variable in the pathophysiology of the autoimmune attack seems very worthwhile and may add to a better understanding of this devastating disorder.

Η φλεβική ανεπάρκεια αξίζει να διαρευνηθεί, αλλά: δε μπορεί να είναι τόσο απλό, πως από ένα ζευγάρι στενώσεις εξωκρανιακές καταλήγεις να έχεις MS, και επιπλέον αν υπάρχει φλεβική παθολογία, αυτή υπάρχει ταυτόχρονα με την αυτοάνοση επίθεση.

Δέχονται, όπως φαίνεται, a priori ότι υπάρχει αυτοάνοση επίθεση, και σε αυτήν θέλουν κάπως να κολλήσουν τη φλεβική ανεπάρκεια.  Φοβάμαι όμως ότι οι δύο θεωρίες, αυτοάνοση και φλεβική, είναι αμοιβαία αποκλειόμενες, και επειδή αμφιβάλλω πως οι ιατροί Νευρολόγοι δεν έχουν τις γνώσεις για να κατανοήσουν ότι μπορεί να συμβαίνει μόνο το ένα, χωρίς να χρειάζεται το άλλο, εικάζω πως αυτή τους η στάση σήμερα προετοιμάζει την παραδοχή του μέλλοντος: ναι, είναι φλεβική ανεπάρκεια, αλλά το παραδεχόμαστε όσο πιο ανώδυνα γίνεται.  Αφήνω όμως τις εικασίες και επιστρέφω στα συμπεράσματά τους.

Οι συγγραφείς παρουσιάζουν τα ευρήματα του Ζαμπόνι αλλά και τα αποτελέσματα άλλων ερευνών που έγιναν για να επαληθεύσουν το 100% συσχέτισης του CCSVI με την MS, τα οποία κάποτε όμως άγγιξαν και το απογοητευτικό 0%.  Δε σχολιάζουν τα διαφορετικά αυτά νούμερα περισσότερο από οποιoνδήποτε άλλο ερευνητή κατέληξε πως η ανίχνευση του CCSVI εξαρτάται πολύ από τον χειριστή του υπερήχου, και γι' αυτό πρέπει να βρεθεί μία άλλη standardized μέθοδος ανίχνευσής του.

Ωστόσο, χάρη στη γνώση του CCSVI επανήλθαν προς αξιολόγηση ευρήματα που μάλλον θεωρούνταν επιφαινόμενα της νόσου, και όχι εμπλεκόμενα με την παθολογία της.  Το ερώτημά μου είναι: γιατί οι φίλοι Νευρολόγοι μόνο τώρα ασχολούνται με αυτά σα να πρόκειται για ουσιαστικά ζητήματα, και όχι τόσα χρόνια που είχαν μπροστά τους μία ανίατη "devastating disorder", όπως οι ίδιοι χαρακτηρίζουν την MS?  Δε χρειαζόταν η ειδική γνώση του CCSVI για να μιλήσει κανείς για τον σίδηρο.

iron metabolism is controlled by a large number of enzymes and proteins. A malfunction in this sensitive system may result in an excess of free ionic Fe2+ which is potentially detrimental to the surrounding environment and finally may lead to the generation of harmful free radicals [29]. In the past, the functional role of iron for myelination and demyelination has been investigated in different animal models. Importantly, iron mediated oxidative stress is likely involved in the pathogenesis of demyelination [30], and venous haemorrhage with iron deposition has been reported in several demyelinating diseases other than MS as for example Hurst acute haemorrhagic leukencephalitis

Σίδηρος, ελεύθερες ρίζες, οξείδωση, απομυελίνωση: δε χρειαζόταν ο Ζαμπόνι για να μελετηθούν όλα αυτά που ήταν ήδη γνωστά.  30 χρόνια πίσω γνωρίζαμε ότι:

In first studies on specimen from MS patients in 1982, Craelius and colleagues found iron deposits close to demyelinating plaques in five of five MS cases, but not in any controls [33].  In contrast, a subsequent post-mortem study investigating 13 MS patients could not confirm  this observation [34]. Adams and colleagues analysed brain tissue of 70 MS patients and observed that veins localised in MS plaques were more extensively damaged than expected [27]. These alterations were seen as deposits of fibrin and fibrinoid in the vessel wall, frequent hemorrhages or residual hemosiderin as evidence of past haemorrhage as well as occlusion of plaque veins due to thrombosis, which correlated with iron deposition in only 21 patients.

Ακόμη κι αν δε μπόρεσε να την επαληθεύσει η δεύτερη έρευνα, η πρώτη του Craelius είχε βρει εναπόθεση σιδήρου πολύ κοντά στις απομυελινωτικές εστίες σε ασθενείς με MS, αλλά σε κανέναν υγιή, το 1982.

Επιπλέον: το hypoperfusion, το οποίο ο Ζαμπόνι βρήκε θετικά συσχετισμένο με το CCSVI, ήταν γνωστό από το 1990, οπότε και διατυπώθηκε η υπόθεση πως η αργή κυκλοφορία αίματος στον εγκέφαλο δύναται να διευκολύνει την έξοδο του ανοσοποιητικού:

In the late 1990s, the hypothesis arose that leukocyte trafficking into the parenchyma may be initiated through a reduction of blood flow [46]. Indeed, PWI analyses detected a significantly decreased cerebral blood flow of roughly 50 % and a more than twofold prolonged mean transit time throughout the NAWM in RRMS patients [47]. Moreover, CBF and CBV were also reduced in patients with primary progressive MS [48]. The same phenomenon was observed in the grey matter of MS patients which might be caused by the same mechanism underlying the reduced CBF in the NAWM [49]. Recently, these observations were confirmed by an independent group [50].

Συλλήβδην, όμως, αυτά τα δύο φαινόμενα, εναπόθεση σιδήρου και υποαιμάτωση, πέρασαν στη βιβλιογραφία θεωρούμενα επιφαινόμενα της νόσου.  Εντύπωση μας κάνει γιατί δε διερευνήθηκαν, εφόσον τόσο ο σίδηρος, ως βαρύ μέταλλο, όσο και η υποαιμάτωση μόνο αδιάφορα δεν κρίνονται τώρα.

Από εδώ και πέρα οι συγγραφείς διακριτικά μεταφέρουν το ενδιαφέρον στη σύνδεση αγγειακού και νευρικού συστήματος σε μοριακό επίπεδο.  Έχει πρόσφατα γραφτεί και εδώ πως εντοπίστηκε ένα μόριο που συνδέει τα δύο συστήματα: ο «παράγοντας αγγειακής ενδοθηλιακής ανάπτυξης» – vascular endothelial growth factor (VEGF) -  μπορεί να έλκει, σε χημικό επίπεδο, νευράξονες (άξονες είναι οι προεκτάσεις των νευρώνων, που λειτουργούν ως πινακίδες κατεύθυνσης στο νευρικό σύστημα).   Η έκφραση αυτού του μορίου ευνοείται σε συνθήκες υποξίας, και αυτό το μόριο, με τη σειρά του, έλκει τα Τ κύτταρα και τα μακροφάγα, αναφέρουν οι συγγραφείς.  Με τη σειρά τους τα μακροφάγα και η νέα απομυελινωτική εστία ενθαρρύνει την περαιτέρω εκδήλωση του VEGF.  Δεν είμαι ειδική, αλλά νομίζω ότι ο συλλογισμός είναι λίγο κυκλικός: τί προκαλεί την αρχική διαταραχή και παρουσία του VEGF?  Η υποξία, λένε.  Τί προκαλεί την υποξία;  Η φλεγμονή και η απομυελίνωση.  Κάπως έτσι, κάνουν λόγο και για anti-VEGF θεραπείες.  Η συγκεκριμένη τοποθέτηση όμως αφορά μόνο τις φλεγμονές και υποτροπές, και τη ρήξη του αιματεγκεφαλικού φραγμού:

Not surprisingly, alterations in the VEGF/VEGFR system are observed in various inflammatory autoimmune diseases such as lupus erythematosus, inflammatory bowel disease, psoriasis, rheumatoid arthritis and MS (reviewed in [60]). In MS, VEGF serum levels are elevated during relapses [61] and its receptor VEGFR2 (KDR/Flk-1) is highly expressed in active MS lesions, paralleled by an increased number of microvessels [62]. Breakdown of the blood-brain barrier is a significant event in MS lesions and the capability of VEGF to downregulate claudin-5 and occludins, key components of tight junctions, promotes BBB breakdown in murine MOG-EAE [54]. Additional EAE studies confirm the presence of increased angiogenesis and proinflammatory VEGF signalling in autoimmune CNS inflammation [62-66]. Conversely, one study also reports the downregulation of VEGF in astroglia of Lewis rats suffering from EAE [67].  Anti-VEGF therapy has originally evolved as a treatment against solid tumor growth and bevacizumab, a human monoclonal antibody to VEGF has been approved for the treatment of various types of cancer, as well as angiogenic ocular diseases [68]. The proinflammatory properties of VEGF render it a potential therapeutic target in autoimmune disease. Although human clinical studies on autoimmune diseases have not yet been reported, antagonizing VEGF signalling was effective in animal models of psoriasis [69,70], rheumatoid arthritis and [71] MS [64].

Συμμεριζόμενοι τη θεωρία του CCSVI, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε πως η διαταραχή ροής στις φλέβες, και η συνεπαγόμενη υποξία, προκαλούν την έκφραση του μορίου VEGF, το οποίο ακολούθως δίνει "χημικό" σήμα διαταραχής στα Τ κύτταρα και τα μακροφάγα.  Μάλλον όμως οι συγγραφείς θέλουν να το δουν αλλιώς: η αυτοάνοση επίθεση εκκινεί αρχικά από την απορρύθμιση του VEGF - αυτό που λέγαμε τόσα χρόνια, με άλλα λόγια: τί προκαλεί τη ρήξη του αιματεγκεφαλικού φραγμού;

Η μέρα είναι ζεστή και καλύτερα να μην ανάψει και άλλο η ανάλυση της εργασίας.  Παραμένουμε κοντά στην αρχική εντύπωση: πώς γίνεται η δεύτερη νευρολογική μελέτη να συζητά όλα τα αγγειακά φαινόμενα της MS τώρα, διατηρώντας βέβαια ακέραιο το λεξιλόγιο της αυτοανοσίας, ενώ η πρώτη απλά αμφισβητεί το CCSVI εξ αρχής;  Υπάρχει αγγειακή παθολογία στην MS τελικά ή δεν υπάρχει;  Αυτό είναι κάτι που πρέπει να αποφασίσουν με συνέπεια οι Νευρολόγοι.

Ευχαριστώ την φίλη Aliki για την αποστολή των δύο εργασιών.  Άραγε υπάρχει άλλη ασθένεια, πλην της MS, στην οποία οι ασθενείς βοηθιούνται μεταξύ τους περισσότερο από όσο τους βοηθάει ο θεράπων ιατρός;